Gezondheid · Onderzoek · Bewijs
Biomarkers en bloedwaarden

Leukocyten verhoogd of te laag: wanneer moet je je zorgen maken?

Snel antwoord

Leukocyten zijn je witte bloedcellen: de cellen in je bloed die infecties opsporen en opruimen. Een verhoogd aantal komt meestal door een infectie of ontsteking. Ook roken, overgewicht, flinke inspanning en stress kunnen het aantal verhogen. Een laag aantal kan door medicijnen komen. Bij mensen met een Afrikaanse achtergrond is een lager aantal vaak een aangeboren eigenschap waar ze niets van merken. Eén uitslag buiten de grenzen zegt dus nog weinig. Je huisarts kijkt naar het hele bloedbeeld en naar hoe je je voelt. Zo nodig laat die de waarde nog eens prikken.

Dit artikel is educatief en geen persoonlijk medisch advies. Bespreek je uitslag en je behandeling met je huisarts.

Je krijgt de uitslag van een bloedonderzoek en achter “leukocyten” staat een sterretje, omdat het getal net boven of onder de grens valt. Misschien had je vorige week nog griep, misschien voel je je prima en snap je er niets van. Wat zegt dat getal over je afweer en wanneer is het reden om je zorgen te maken?

Wat doen leukocyten en welke soorten zijn er?

Leukocyten zijn de verdedigers van je lichaam. Ze worden gemaakt in je beenmerg en reizen met je bloed mee naar de plek waar ze nodig zijn. Er zijn vijf soorten:

  • Neutrofielen: de eerste hulp bij een infectie. Ze slokken bacteriën, virussen en celresten op en maken ze onschadelijk1.
  • Lymfocyten: het geheugen van je afweer, dat indringers van eerder herkent.
  • Monocyten: opruimers van dode cellen en weefselresten.
  • Eosinofielen: ze stijgen vooral bij allergieën en bij parasieten2.
  • Basofielen: een kleine groep die meedoet bij allergische reacties.

Op je uitslag staat meestal het totaal: het aantal leukocyten. Soms telt het lab ook elke soort apart. Dat heet de leukocytendifferentiatie. Daarmee ziet je arts wélke cellen er afwijken.

Wat is een normaal aantal leukocyten?

Een normaal aantal is wat jouw lab als normaal opgeeft. Die grenzen staan meestal naast je uitslag en ze zijn niet bij elk lab hetzelfde. Je leeftijd telt mee en tijdens een zwangerschap gelden andere waarden2. Ook je afkomst en of je rookt maken verschil3. Kijk daarom vooral hoe ver je uitslag van de grens van je lab afligt en of je andere bloedwaarden normaal zijn. Een extreem hoog aantal, of afwijkende rode bloedcellen of bloedplaatjes erbij, vraagt meer aandacht4.

Het aantal wordt geteld in miljarden cellen per liter bloed, op je uitslag geschreven als 10^9/l. Ter vergelijking: bij ruim 72.000 Amerikaanse vrouwen van 50 tot 79 jaar, allemaal na de overgang, lag het gemiddelde op 5,8 miljard per liter5. Dat is het gemiddelde van die groep en geen grens voor jou. Een overzicht van de gangbare bloedwaarden vind je in de bloedwaarden-tabel.

Waardoor zijn je leukocyten verhoogd?

Een verhoogd aantal komt meestal door een infectie of een ontsteking4. Je beenmerg stuurt dan extra verdedigers op pad. Er zijn ook andere oorzaken:

Beenmerg met een voorraad neutrofielen, een bloedvat met cellen langs de wand en een bloedbuisje: adrenaline en cortisol laten het aantal snel stijgen.
Afbeelding · Waarom het aantal zo snel kan stijgen
  • Infectie en ontsteking: vooral een bacteriële infectie laat het aantal stijgen. Ook een ontstekingsziekte die lang aanhoudt kan het aantal hoog houden2.
  • Inspanning en stress: flink sporten, een operatie, letsel of emotionele stress kunnen het aantal snel laten oplopen2.
  • Roken: bij bijna 38.000 gezonde Japanse volwassenen hing roken van alle onderzochte factoren het duidelijkst samen met een hoog aantal6.
  • Overgewicht: ook overgewicht staat in het rijtje oorzaken2. Bij ruim 400.000 Koreaanse volwassenen ging een hoger BMI samen met meer witte bloedcellen, net als roken. Rokers met obesitas hadden ruim twee keer zoveel kans op een hoog aantal als niet-rokers met een normaal gewicht7.
  • Medicijnen: onder andere corticosteroïden zoals prednison en het middel lithium kunnen het aantal verhogen4.

Waarom kan het aantal zo snel stijgen? Je lichaam heeft een flinke reserve klaarliggen. Een grote voorraad neutrofielen wacht in je beenmerg. Een ander deel ligt als het ware geparkeerd langs de wanden van je bloedvaten2. Bij inspanning maakt het stresshormoon adrenaline die geparkeerde cellen los. Cortisol haalt er extra uit het beenmerg bij1. Die cellen worden dan ineens meegeteld in je bloedbuisje, ook als je geen infectie hebt.

Een andere waarde die bij ontsteking stijgt, is het CRP. Lees meer bij CRP verhoogd.

Wat betekent een te laag aantal leukocyten?

Een te laag aantal betekent dat je minder witte bloedcellen hebt dan de ondergrens van je lab. Je arts kijkt dan vooral naar de neutrofielen. Een tekort daaraan heet neutropenie en is een veelvoorkomende bevinding bij de huisarts. Hoe ver je arts ermee gaat, hangt af van hoe plotseling het ontstond, hoe lang het al zo is, je leeftijd en hoe ziek je je voelt8.

Bij mensen met een Afrikaanse achtergrond ligt het aantal vaak lager zonder dat ze daar iets van merken. In Amerikaans bevolkingsonderzoek met ruim 25.000 deelnemers kwam een laag aantal neutrofielen, onder 1,5 miljard per liter, voor bij 4,5 procent van de zwarte deelnemers en bij 0,79 procent van de witte3.

De verklaring zit in een erfelijke variant die veel voorkomt bij mensen met Afrikaanse voorouders, Duffy-null genoemd9. Diezelfde variant beschermt tegen een vorm van malaria10. Wie hem heeft, heeft minder neutrofielen zonder er klachten van te krijgen, maar welke ondergrens artsen dan het beste kunnen aanhouden is nog niet uitgezocht11. Daarom is het verstandig dat een arts bij een laag aantal ook naar leeftijd, geslacht, afkomst en roken kijkt voordat er verder onderzoek volgt3. Heb je een Afrikaanse achtergrond, dan helpt het om dat bij je huisarts te noemen.

Ook sommige medicijnen kunnen het aantal neutrofielen verlagen, zoals clozapine, een middel tegen psychose11. Daarnaast kan een behandeling als chemotherapie je afweer verlagen12. Voor koorts in die situatie geldt een aparte route, hieronder bij de huisarts.

Wat zegt een hoger aantal over je gezondheid op lange termijn?

Mensen met een wat hoger aantal witte bloedcellen krijgen gemiddeld vaker hart- en vaatziekten en diabetes type 2. In zeven grote onderzoeken samen hadden mensen in het hoogste derde, met gemiddeld 8,4 miljard per liter, 1,4 keer zoveel kans op een hartinfarct of een andere ziekte van de kransslagaders als mensen in het laagste derde, met gemiddeld 5,613.

Bij ruim 72.000 Amerikaanse vrouwen na de overgang hadden vrouwen in het hoogste kwart ruim twee keer zoveel kans om aan een ziekte van de kransslagaders te overlijden als vrouwen in het laagste kwart. Dat bleef zo nadat de onderzoekers rekening hielden met onder meer roken, gewicht en bloeddruk5. In onderzoek dat mensen zonder diabetes jarenlang volgde, hadden mensen in het hoogste derde bijna 1,5 keer zoveel kans om diabetes type 2 te krijgen als mensen in het laagste derde, al denken de onderzoekers zelf dat het verband te hoog uitvalt14.

Zulk onderzoek laat zien dat twee dingen samen voorkomen. Of het een het ander veroorzaakt, blijkt daar niet uit. Het aantal witte bloedcellen is een graadmeter voor ontsteking in je hele lichaam5, dus een lager getal op je uitslag betekent niet vanzelf minder kans op ziekte. Over ontsteking die jarenlang op de achtergrond aanhoudt, lees je meer in laaggradige ontsteking.

Wat gebeurt er na een te hoge uitslag?

Bij een te laag aantal hangt het vervolg af van hoe het ontstond en hoe je je voelt, zoals hierboven staat. Bij een verhoogd aantal zegt één meting niet alles, want het aantal kan na een prikkel binnen enkele uren verdubbelen2. Je arts kan dan deze stappen zetten:

  • Het gesprek: heb je koorts of andere tekenen van een infectie, gebruik je medicijnen, rook je, heb je net hard gesport? Een verhoogd aantal is vaak een teken van infectie. Dan zoekt je arts naar andere aanwijzingen daarvoor2.
  • Opnieuw prikken: een tweede bloedbeeld, met een uitstrijkje waarin de cellen onder de microscoop worden bekeken, laat zien welke soorten afwijken en hoe rijp ze zijn2.
  • Verwijzen als het nodig is: vindt je arts geen waarschijnlijke oorzaak, dan kan een verwijzing volgen naar een specialist in bloedziekten2.

Meer bloedwaarden uitgelegd vind je op de pagina biomarkers.

Wanneer naar je huisarts?

Een afwijkende uitslag bespreek je met de arts die het bloed liet prikken. Je hebt koorts als de temperatuur in je lichaam 38 graden of hoger is. Koorts is meestal niet gevaarlijk, ook hoge koorts niet12. Heb je naast je uitslag ook koorts of andere klachten, dan geeft Thuisarts deze routes:

  • Spoed: bel direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost als je koorts hebt en ook 1 of meer van deze klachten: je bent benauwd, of je reageert niet of bijna niet als iemand iets tegen je zegt. Of iemand anders moet voor je bellen12.
  • Bel bij koorts dezelfde dag je huisarts of de arts in het ziekenhuis als je minder afweer hebt door een ernstige ziekte of door een medische behandeling, bijvoorbeeld chemotherapie12.
  • Bel je huisarts als je moe bent en andere klachten hebt, bijvoorbeeld ‘s nachts meer zweten dan je gewend bent, minder zin in eten dan normaal, dunner worden zonder dat je het wilt, of benauwd of buiten adem zijn terwijl je weinig doet of rustig ligt15.
  • Bel ook je huisarts als de moeheid lang duurt, bijvoorbeeld langer dan een maand15.

Stop niet op eigen initiatief met een medicijn dat je voorgeschreven hebt gekregen.

Wat je hieruit kunt meenemen

Een sterretje achter je leukocyten is meestal geen reden om te schrikken. Het aantal reageert op van alles: een infectie, een zware training, een roerige week, roken. Wat telt is het hele beeld: hoe je je voelt, de rest van je bloedwaarden en wat een tweede meting laat zien. Rook je, dan zakt je aantal na het stoppen weer, zo bleek bij gezonde Japanse volwassenen6. Wat jouw getal voor jou betekent, bespreek je met je huisarts.

Veelgestelde vragen

Hoe hoog zijn je leukocyten bij een ontsteking?
Daar bestaat geen vast getal voor. Bij een infectie of ontsteking maakt je beenmerg extra witte bloedcellen aan, vooral neutrofielen, en stuurt het ook jongere, nog niet helemaal rijpe vormen mee. Artsen noemen dat een linksverschuiving4. Welke soort stijgt, geeft een hint over de oorzaak: bij kinderen met een virusinfectie stijgen bijvoorbeeld vaak de lymfocyten2. Welke andere waarden bij ontsteking horen, lees je bij ontstekingswaarden in je bloed.
Kan een verhoogd aantal op leukemie wijzen?
Dat kan, maar een infectie of ontsteking is een veel vaker voorkomende oorzaak. Aan een ziekte van het beenmerg, zoals leukemie, denken artsen vooral bij een extreem hoog aantal of als ook de rode bloedcellen of bloedplaatjes afwijken4. Daarom kijkt je arts naar je hele bloedbeeld en vraagt naar klachten zoals koorts, ongewild afvallen of moeheid2.
Zakt het aantal als je stopt met roken?
Ja, bij gezonde Japanse volwassenen wel. Bij rokers die stopten daalden het aantal witte bloedcellen en het aantal neutrofielen binnen een jaar en ze bleven de twee jaar daarna lager. Bij wie bleef roken veranderde er niets. Wie vroeger had gerookt, had geen verhoogd aantal meer6. Rook je en is je aantal verhoogd, dan kan stoppen het dus weer laten zakken.
Hangen overgewicht en weinig bewegen samen met meer witte bloedcellen?
Overgewicht hangt er wel mee samen, bewegen lijkt minder uit te maken. Bij 144 volwassenen van gemiddeld 57 jaar met overgewicht hing meer zitten samen met meer witte bloedcellen en meer staan met minder. Maar toen de onderzoekers rekening hielden met het gewicht, verdween dat verband met zitten. Het lichaamsvet bleek de factor die ertoe deed16. Of afvallen je aantal ook laat zakken, is daarmee nog niet gezegd.

Bewijsoverzicht

Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.

Bewering Bewijsniveau Wat het bewijs wel zegt Wat het niet zegt Bron
Roken gaat samen met meer witte bloedcellen en na stoppen daalt het aantal Beperkt Bij gezonde Japanse volwassenen hing roken het duidelijkst samen met een hoog aantal; bij wie stopte, zakte het binnen een jaar en bleef het lager Of minder witte bloedcellen ook minder ziekte betekent 6, 7
Overgewicht gaat samen met meer witte bloedcellen Beperkt Bij Koreaanse volwassenen steeg het aantal met het BMI; in een kleine groep met overgewicht hing het samen met lichaamsvet Of afvallen het aantal verlaagt 7, 16
Een hoger aantal hangt samen met meer ziekte van de kransslagaders Beperkt In grote bevolkingsonderzoeken en bij vrouwen na de overgang kregen mensen met een hoger aantal vaker een hartinfarct of overleden ze er vaker aan Dat de witte bloedcellen de oorzaak zijn, of dat een lager aantal beschermt 13, 5
Een hoger aantal hangt samen met meer kans op diabetes type 2 Beperkt In onderzoek dat mensen zonder diabetes volgde, had het hoogste derde bijna 1,5 keer zoveel kans op diabetes type 2 als het laagste derde Hoe groot het verband echt is: de onderzoekers denken dat het getal te hoog uitvalt 14
Bij mensen met Afrikaanse voorouders zorgt de variant Duffy-null voor minder neutrofielen, zonder klachten Beperkt Het lagere aantal komt door een veelvoorkomende erfelijke variant en geeft geen klachten Welke ondergrens artsen bij deze variant moeten aanhouden 9, 11

Zie ook

Bronnen

  1. Pyne DB (1994). Regulation of neutrophil function during exercise. Sports Medicine. PMID: 8009138 [Review] Een overzichtsartikel over wat inspanning doet met neutrofielen, de witte bloedcellen die bacteriën en virussen opruimen. Bij sport komen er meer neutrofielen in je bloed, doordat stresshormonen ze vrijmaken uit de vaatwand en het beenmerg. Hoe training hun werking op langere termijn verandert, is nog niet goed begrepen. bron
  2. Riley LK, Rupert J (2015). Evaluation of Patients with Leukocytosis. American Family Physician. PMID: 26760415 [Onderzoek] Een overzichtsartikel over hoe artsen een verhoogd aantal witte bloedcellen beoordelen. Een infectie is een veelvoorkomende oorzaak, maar ook inspanning, stress, een operatie, roken, overgewicht, bepaalde medicijnen en langdurige ontstekingen kunnen het aantal verhogen, soms binnen uren. Koorts, afvallen, blauwe plekken of moeheid kunnen op een bloedziekte wijzen.
  3. Hsieh MM, Everhart JE, Byrd-Holt DD et al. (2007). Prevalence of neutropenia in the U.S. population: age, sex, smoking status, and ethnic differences. Annals of Internal Medicine. PMID: 17404350 [Dwarsdoorsnedeonderzoek] Dit onderzoek bekeek het bloed van 25.222 Amerikanen van 1 jaar en ouder (NHANES 1999-2004). Zwarte deelnemers hadden gemiddeld minder witte bloedcellen en neutrofielen; een laag aantal neutrofielen kwam bij hen voor bij 4,5 procent, tegenover 0,79 procent bij witte deelnemers. Rokers hadden juist meer witte bloedcellen. bron
  4. Abramson N, Melton B (2000). Leukocytosis: basics of clinical assessment. American Family Physician. PMID: 11087187 [Review] Een overzichtsartikel over een verhoogd aantal witte bloedcellen. Meestal komt het door een infectie of ontsteking; ook lichamelijke en emotionele stress en medicijnen zoals corticosteroïden kunnen het verhogen. Een beenmergziekte is veel zeldzamer en past eerder bij heel hoge waarden of bij afwijkingen in andere bloedcellen.
  5. Margolis KL, Manson JE, Greenland P et al. (2005). Leukocyte count as a predictor of cardiovascular events and mortality in postmenopausal women: the Women's Health Initiative Observational Study. Archives of Internal Medicine. PMID: 15767524 [Cohortstudie] Dit onderzoek volgde 72.242 vrouwen van 50 tot 79 jaar na de overgang gemiddeld 6,1 jaar. Vrouwen met het hoogste aantal witte bloedcellen hadden meer dan twee keer zoveel kans om aan een hartziekte te overlijden als vrouwen met het laagste aantal, ook na rekening houden met andere risicofactoren. bron
  6. Higuchi T, Omata F, Tsuchihashi K et al. (2016). Current cigarette smoking is a reversible cause of elevated white blood cell count: Cross-sectional and longitudinal studies. Preventive Medicine Reports. PMID: 27583199 [Onderzoek] Dit onderzoek keek bij 37.972 gezonde Japanse volwassenen wat samengaat met een hoog aantal witte bloedcellen, en volgde 1.730 rokers enkele jaren. Roken had het sterkste verband. Bij wie stopte, daalde het aantal binnen een jaar en bleef het daarna lager; bij wie doorrookte veranderde het niet. bron
  7. Cho AR, Choi WJ, Kim SH et al. (2017). Joint Effect of Cigarette Smoking and Body Mass Index on White Blood Cell Count in Korean Adults. Korean Journal of Family Medicine. PMID: 28360982 [Onderzoek] Dit onderzoek bekeek bij 416.065 Koreaanse volwassenen hoe roken en BMI samenhangen met het aantal witte bloedcellen. Meer roken en een hoger BMI gingen elk samen met meer witte bloedcellen. Rokers met obesitas hadden ongeveer 2,36 keer zoveel kans op een hoog aantal als niet-rokers met een normaal BMI. bron
  8. Gibson C, Berliner N (2014). How we evaluate and treat neutropenia in adults. Blood. PMID: 24869938 [Review] Een overzichtsartikel voor artsen over het onderzoeken en behandelen van een te laag aantal neutrofielen, een soort witte bloedcel, bij volwassenen. De aanpak hangt af van hoe snel het ontstaat, hoe lang het duurt, de leeftijd en hoe ziek iemand is. De nadruk ligt op onderzoek buiten het ziekenhuis. bron
  9. Reiner AP, Lettre G, Nalls MA et al. (2011). Genome-wide association study of white blood cell count in 16,388 African Americans: the continental origins and genetic epidemiology network (COGENT). PLOS Genetics. PMID: 21738479 [Meta-analyse] Dit erfelijkheidsonderzoek zocht bij 16.388 Afro-Amerikanen naar plekken in het DNA die het aantal witte bloedcellen beïnvloeden. Naast de al bekende Duffy-variant, die bij mensen van Afrikaanse afkomst voor een lager aantal zorgt, vonden de onderzoekers een nieuwe plek, in het gen CXCL2. bron
  10. Reich D, Nalls MA, Kao WH et al. (2009). Reduced neutrophil count in people of African descent is due to a regulatory variant in the Duffy antigen receptor for chemokines gene. PLOS Genetics. PMID: 19180233 [Cohortstudie] Dit onderzoek bij 6.005 Afro-Amerikanen zocht uit waarom mensen van Afrikaanse afkomst vaak minder witte bloedcellen en neutrofielen hebben. Een variant in het Duffy-gen, die ook beschermt tegen een vorm van malaria, bleek dat lagere aantal goed te verklaren. bron
  11. Asiimwe E, Ngo TP, Ziv E et al. (2025). Duffy-null variant and practical implications for patient care: a scoping review. BMJ Open. PMID: 41263834 [Onderzoek] Deze scoping review bundelde 44 studies over de Duffy-null-variant. Het verband met een lager aantal neutrofielen zonder klachten en met bescherming tegen een vorm van malaria is goed aangetoond. Onderzoek naar wat dit in de praktijk betekent, bijvoorbeeld voor grenswaarden bij chemotherapie, ontbrak nog. bron
  12. Thuisarts (2026g). Ik heb koorts. Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 02-11-2026. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van het Nederlands Huisartsen Genootschap over koorts: vanaf welke temperatuur je koorts hebt, dat het meestal niet gevaarlijk is, bij welke klachten je direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost belt, en wanneer je dezelfde dag belt als je minder afweer hebt door een ziekte of behandeling. bron
  13. Danesh J, Collins R, Appleby P et al. (1998). Association of fibrinogen, C-reactive protein, albumin, or leukocyte count with coronary heart disease: meta-analyses of prospective studies. JAMA. PMID: 9600484 [Meta-analyse] Deze meta-analyse bundelde langlopende studies naar ontstekingswaarden in het bloed en hartziekte. Voor witte bloedcellen ging het om de zeven grootste studies, met 5.337 mensen die een hartziekte kregen. Wie in de hoogste groep witte bloedcellen zat, had ongeveer 1,4 keer zoveel kans op een hartziekte als wie in de laagste zat. bron
  14. Gkrania-Klotsas E, Ye Z, Cooper AJ et al. (2010). Differential white blood cell count and type 2 diabetes: systematic review and meta-analysis of cross-sectional and prospective studies. PLOS One. PMID: 20976133 [Meta-analyse] Deze meta-analyse bundelde 20 studies met 8.647 mensen met diabetes type 2 en 85.040 mensen zonder. Wie de meeste witte bloedcellen had, had ongeveer 1,61 keer zoveel kans op diabetes type 2 als wie de minste had. De onderzoekers denken dat dit verband waarschijnlijk wat overschat is. bron
  15. Thuisarts (2023). Ik ben moe. Wat kan het zijn? Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 18-04-2023. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van het Nederlands Huisartsen Genootschap over moeheid: dat die meestal vanzelf overgaat, en wanneer je je huisarts belt, bijvoorbeeld als de moeheid langer dan een maand duurt of als je ook ’s nachts meer zweet, minder zin in eten hebt, ongewild dunner wordt of benauwd bent. bron
  16. Koivula T, Lempiäinen S, Laine S et al. (2022). Cross-Sectional Associations of Body Adiposity, Sedentary Behavior, and Physical Activity with Hemoglobin and White Blood Cell Count. International Journal of Environmental Research and Public Health. PMID: 36361221 [Dwarsdoorsnedeonderzoek] Dit onderzoek bekeek bij 144 volwassenen met een gemiddelde leeftijd van 57 jaar en veel overgewicht hoe lichaamsvet, zitten en bewegen samenhangen met bloedwaarden. Een hoger BMI en een grotere buikomvang gingen samen met meer witte bloedcellen. Het verband tussen zitten en witte bloedcellen bleef niet overeind na rekening houden met BMI. bron
Hoe dit artikel tot stand kwam
  • De bronnen komen uit één kennisbank, waarin elke bevinding aan haar citatie vastzit.
  • Elke bewering draagt een zichtbaar bewijsniveau: meta-analyses wegen zwaarder dan cohortstudies, cohortstudies zwaarder dan dieronderzoek.
  • Elke bron gaat vóór publicatie langs de originele database. Een bron die niet bestaat, haalt de pagina niet.

Celprisma is evidence-based en science-led, niet medisch-gereviewd. De samensteller is geen medische professional. Lees onze werkwijze →

Samengesteld door Ronald de Jong · Redacteur onderzoekssynthese

De informatie in dit artikel is educatief en vormt geen medisch advies. Bespreek bloeduitslagen en risicofactoren altijd met je huisarts of een bevoegd zorgverlener.