Nierfunctie en eGFR: wat je uitslag betekent en wanneer hij telt

Dit artikel is educatief. Heb je klachten of twijfel je over je uitslag: raadpleeg je huisarts of specialist voor diagnose en behandeling. Celprisma geeft geen individueel medisch advies.

Wat eGFR eigenlijk is en waarom er een e voor staat

eGFR staat voor de geschatte glomerulaire filtratiesnelheid: hoeveel milliliter er per minuut door de filters van je nieren gaat. Op je uitslag staat die in ml/min/1,73 m². Die laatste toevoeging is een correctie voor lichaamsoppervlak, zodat de waarde van een lange man en een kleine vrouw vergelijkbaar zijn.

De e is het belangrijkste deel van de afkorting en staat voor “estimated”, geschat: er is bij jou niets gefiltreerd gemeten. Wat het laboratorium heeft gedaan is je kreatinine bepalen en dat getal in een formule stoppen, samen met je leeftijd en je geslacht. Wat eruit rolt is een schatting van de filtratiesnelheid die daar het beste bij past.

De echte meting bestaat wel. Je kunt de filtratiesnelheid rechtstreeks bepalen met een stof die je toedient en waarvan je de klaring volgt, en dat blijft de standaard waartegen alle formules worden afgezet. In een overzicht van de beschikbare methodes komt dat verschil tussen meten en schatten uitgebreid aan bod (Delanaye et al., 2024). Zo’n gemeten GFR gebeurt in de huisartsenpraktijk niet, want het kost een dagdeel en het is voor de meeste vragen niet nodig.

De formule zelf is de afgelopen jaren veranderd. In 2021 zijn nieuwe vergelijkingen gepubliceerd die de filtratiesnelheid schatten zonder een aparte factor voor etniciteit, ontwikkeld en getoetst op gepoolde Amerikaanse onderzoekscohorten (Inker et al., 2021). Die aanpassing kwam niet uit de statistiek maar uit een inhoudelijke afweging. Een gezamenlijke werkgroep van de Amerikaanse nierstichting en de nefrologenvereniging beval aan etniciteit uit de schatting te halen, omdat het een sociaal begrip is en geen biologische variabele (Delgado et al., 2022). De formule die je Nederlandse lab gebruikt heet CKD-EPI en komt uit diezelfde familie. Hoe zo’n uitslagformulier verder is opgebouwd, staat in Bloedonderzoek: hoe je je uitslag leest.

Waarom kreatinine iets anders meet dan je denkt

Kreatinine is een afvalstof uit je spieren. Die gebruiken creatine als energiebron en breken daarbij dagelijks een klein deel af tot kreatinine, dat je nieren vervolgens uitscheiden. Werken de nieren minder goed, dan blijft er meer kreatinine in je bloed staan en schat de formule je filtratie lager in.

De zwakke plek zit in die herkomst: hoeveel spier je hebt, bepaalt mede hoeveel kreatinine er wordt aangemaakt. Iemand met veel spiermassa produceert meer kreatinine bij precies dezelfde nierfunctie, en iemand met weinig spiermassa juist minder. De formule corrigeert daar deels voor via leeftijd en geslacht, maar die twee zijn een grove benadering van wat je werkelijk aan spier met je meedraagt.

Er bestaat een tweede stof waarmee je hetzelfde kunt schatten en die niet uit spierweefsel komt: cystatine C. Wanneer je de twee schattingen naast elkaar legt, lopen ze bij een deel van de mensen behoorlijk uiteen. In de CRIC-studie is uitgezocht waar die discordantie vandaan komt en wat ze betekent, en de oorzaken bleken samengesteld en niet terug te brengen tot spiermassa alleen (McCoy et al., 2025). Hier hoort de populatie bij: dat onderzoek liep onder mensen met vastgestelde chronische nierschade. Voor een gezonde sporter met een eGFR net onder de streep zegt die studie dus weinig: het mechanisme is plausibel, meer niet.

Eén eGFR-uitslag is geen diagnose

Eén lage uitslag, zoals een eGFR van 57, levert nog geen stadium op. De stadiatabel die je erbij vindt, vertelt niet wanneer hij mag worden gebruikt. Precies daar zet de Nederlandse richtlijn een streep.

De NHG-Standaard Chronische nierschade (M109) definieert chronische nierschade als een verminderde nierfunctie, verhoogde albuminurie of specifieke afwijkingen in het urinesediment die drie maanden of langer bestaan. Dat woord “chronisch” is dus geen bijvoeglijk naamwoord dat de ernst aangeeft maar een voorwaarde over tijd. Eén uitslag kan per definitie niet aan die voorwaarde voldoen, hoe laag het getal ook is.

Wat de standaard in plaats daarvan voorschrijft staat onder Aanvullend onderzoek, en het zijn twee metingen met elk hun eigen doel. Bij een eerste of duidelijk afwijkende bepaling wil M109 binnen een week eGFR en albumine-creatinineratio herhaald zien, om acute nierschade uit te sluiten. Is daar geen sprake van, dan volgt na drie maanden een tweede bepaling ter bevestiging van de diagnose.

Die tweede meting is nodig omdat je kreatinine schommelt met dingen die niets met je nieren te maken hebben. Uitdroging na een dag met koorts duwt het omhoog. Een zware trainingsweek ook. Een nieuw geneesmiddel kan de uitscheiding beïnvloeden zonder dat er een filter beschadigd is. Al die verstoringen zijn tijdelijk, dus een tweede meting op een rustig moment scheidt de ruis van het signaal. Een enkele uitslag doet dat niet. Daarom is de richtlijn op dit punt sterk: de drempel ligt niet bij een getal maar bij een patroon over tijd.

Er zit nog een tweede regel in dezelfde standaard die de meeste pagina’s niet noemen. M109 stadieert niet op eGFR alleen maar op eGFR en albuminurie samen, en de risico-inschatting die daaruit volgt gebruikt allebei de assen. Een eGFR van 57 met een normale albumine-creatinineratio betekent iets heel anders dan diezelfde 57 met een verhoogde ratio.

De tweede helft van de meting: albuminurie

Op hetzelfde formulier staat vaak een waarde die ACR heet, de albumine-creatinineratio in je urine. Albumine is een eiwit dat te groot is om door een gezonde nierfilter te komen. Lekt het toch, dan zegt dat iets over de toestand van het filter zelf, en het zegt dat op een andere manier dan de filtratiesnelheid.

Dat de twee assen samen meer vertellen dan eGFR alleen is uitgewerkt in een verslag van een KDIGO-conferentie over de definitie en de indeling van chronische nierschade (Levey et al., 2011). Dat is een richtlijnvormend document en geen studie, dus het draagt hier geen bewijslabel; het is opgenomen omdat het de herkomst is van de tweeassige indeling die M109 in Nederland gebruikt.

Twee mensen met dezelfde eGFR kunnen een heel verschillend beeld hebben: de één verliest geen eiwit en de ander wel. Staat er alleen een eGFR op je uitslag en geen ACR, dan is de meting niet af. Vraag ernaar bij een controle, zeker wanneer je hoge bloeddruk of diabetes hebt, want dat zijn de twee situaties waarin M109 er standaard om vraagt.

Nierfunctie en leeftijd

Je nierfunctie daalt met de leeftijd, ook als je geen nierziekte hebt, maar de grens in de Nederlandse richtlijn daalt niet mee. M109 hanteert sinds de herziening géén leeftijdscriterium meer, dus er is geen aparte, ruimere grens voor tachtigplussers.

Dat de filtratiesnelheid met de jaren daalt, staat beschreven in overzichtsartikelen over de verouderende nier (Denic et al., 2016). Die daling is ook niet alleen een functioneel getal dat wegzakt. Onderzoek aan nierweefsel van donoren en uit obductiemateriaal laat structurele veranderingen zien, waarbij een deel van de filtereenheden verlittekent en verdwijnt (Rule et al., 2011). Er gebeurt dus werkelijk iets in het weefsel en niet alleen op papier.

Een echte daling naast een vaste grens voelt tegenstrijdig als je één richting verwacht. Toch spreken de twee elkaar niet tegen, omdat ze bij verschillende vragen horen. De ene vraag is beschrijvend: wat gebeurt er gemiddeld met het ouder worden? De andere is een beleidskeuze: bij welke waarde moet een huisarts extra opletten op medicatie, bloeddruk en verwijzing? Een lagere nierfunctie is bij ouderen gewoner, maar dat maakt hem niet minder relevant voor de dosering van een geneesmiddel. Wat een specifieke waarde bij een specifieke leeftijd betekent, bespreek je met je huisarts: een tabel beantwoordt die vraag niet.

Wat we wel en niet weten

Twee vragen blijven open: kan sporten of creatine je uitslag vertekenen en kun je je eGFR verbeteren? Op allebei vind je online een stellig antwoord.

Bij sporten en creatine ligt het mechanisme voor de hand, want kreatinine komt uit spierweefsel. Onderzoek dat die vraag bij gezonde sporters beantwoordt, zit niet tussen de bronnen van dit artikel. Dat is iets anders dan onderzocht en niets gevonden.

Of je je eGFR kunt verbeteren, blijft evengoed open. De pagina’s die het beloven, verkopen meestal iets. Wat wél in de richtlijn staat gaat over het beschermen van wat er is: bloeddruk, diabetes en het vermijden van middelen die de nier belasten. Dat is een ander soort antwoord dan een getal dat omhoog gaat.

Wanneer je contact opneemt met je huisarts

Neem contact op met je huisarts wanneer:

• je eGFR duidelijk afwijkt en je die uitslag zelf hebt laten doen, bijvoorbeeld via een online bloedtest. M109 wil in dat geval binnen een week een herhaling zien om acute nierschade uit te sluiten
• je eGFR onder de 60 ml/min/1,73 m² ligt. M109 adviseert dan medicatiebewaking te activeren en je actuele nierfunctie aan je apotheker door te geven, zodat doseringen zo nodig worden aangepast
• je ontstekingsremmers uit de groep NSAID’s gebruikt, zoals ibuprofen, diclofenac of naproxen, ook wanneer je die zonder recept koopt, terwijl je nierfunctie verminderd is
• je fors braakt, hoge koorts hebt of forse diarree, terwijl je plaspillen, bloeddrukverlagers uit de groep RAS-remmers of NSAID’s gebruikt. M109 noemt die combinatie expliciet vanwege het risico op uitdroging

Zoek direct contact bij plotseling veel minder plassen, of bij zwelling van je benen of gezicht in combinatie met kortademigheid. Acute nierschade staat in M109 als spoedverwijzing naar de internist-nefroloog.

Wat dit artikel niet claimt

Hier staat geen stadiatabel om je eigen uitslag mee in te delen: op één uitslag toegepast doet zo’n tabel vooral schrik aan.

Er staat ook geen advies over eiwitinname, kruiden of een reinigingskuur, en geen bewering dat je je eGFR kunt verbeteren. Voor geen van die drie is in de gebruikte literatuur een onderbouwing te vinden. Over dat onderwerp zwijgt deze pagina, en die keuze is bewust gemaakt.

Wat ik hieruit meeneem

Het woord “geschat” behoedt je voor twee vergissingen die makkelijk gemaakt worden. Wie het serieus neemt, legt zijn eGFR niet naast die van een ander, want spiermassa telt mee in de uitkomst. Hij leest ook een klein verschil tussen twee uitslagen niet meteen als achteruitgang, omdat twee labs hetzelfde kreatinine net anders kunnen omrekenen.

Een eGFR van 57 vraagt om minder schrik en tegelijk om meer aandacht dan je misschien verwacht. Schrikken is na één uitslag te vroeg: het getal is een schatting op één moment en krijgt pas een naam als de afwijking bij de bevestigingsmeting blijft staan. Aandacht verdient het omdat een waarde onder de 60 nu al vraagt dat je apotheek ervan weet. Ook hanteert de richtlijn voor ouderen geen ruimere grens: een gedaalde waarde hoeft bij een oudere geen ziekte te zijn en heeft wel gevolgen voor wat er veilig geslikt kan worden. Wat je bijhoudt, kun je meenemen naar het gesprek met je huisarts.

Zie ook

• Bloedwaarden-tabel: wat de markers meten
• Volledige bloedtest: wat er wel en niet in zit
• Bloedonderzoek: hoe je je uitslag leest
• TSH en schildklierwaarden
• Leverwaarden ALAT en ASAT