eGFR en creatinine: wat je nierfunctie-uitslag betekent en wanneer hij telt
Je eGFR is een schatting van hoe goed je nieren je bloed filteren. Het lab rekent hem uit met je creatinine, een afvalstof uit je spieren, en daardoor telt je spiermassa ook mee. Een eGFR onder de 60 geldt als afwijkend. Toch is één lage uitslag nog geen diagnose chronische nierschade: daarvoor moet de afwijking langer dan drie maanden blijven bestaan. Je huisarts laat je nierfunctie daarom opnieuw bepalen, bij een eerste of duidelijk afwijkende uitslag soms al binnen een week. Die tweede meting laat zien of het getal blijft staan.
Dit artikel is educatief en geen persoonlijk medisch advies. Bespreek je uitslag en je behandeling met je huisarts.
Je hebt bloed laten prikken voor je bloeddruk of een algemene controle en op de uitslag staat bij eGFR een getal met een sterretje. Zoek je het op, dan struikel je al snel over woorden als nierschade, chronisch en stadium 3. Wat zegt die eGFR eigenlijk, en is een lage waarde meteen nierschade?
Wat zegt je eGFR?
Je eGFR zegt hoeveel bloed je nieren per minuut ongeveer filteren. Je nieren werken als een fijne zeef die de hele dag je bloed schoonspoelt: afvalstoffen en overtollig vocht gaan eruit en worden plas, bruikbare stoffen blijven in je bloed. Op je uitslag staat de eGFR in ml/min/1,73 m², een maat die rekening houdt met hoe groot je lichaam is.
De e staat voor het Engelse estimated, geschat. Het lab meet namelijk niet hoeveel je nieren filteren, maar bepaalt je creatinine. Dat is een afvalstof die je spieren elke dag aanmaken en die je nieren uit je bloed halen. Filteren je nieren minder goed, dan blijft er meer creatinine in je bloed achter en komt de geschatte filtratie lager uit. Het lab rekent dat om met een formule. De aanbevolen formule heet CKD-EPI en veel Nederlandse labs gebruiken die sinds 20151.
Zo’n schatting is bruikbaar, maar niet op de komma nauwkeurig. In een toets bij ruim 4.000 mensen lag de geschatte waarde bij minstens 85 procent van hen binnen 30 procent van hun echt gemeten filtratie2. Bij de rest zat de schatting er dus verder naast. Onder meer bij iemand met een ongewone hoeveelheid spieren is een schatting op creatinine onnauwkeurig3. Hoe je een uitslag in het algemeen leest en wat een referentiewaarde is, staat in bloedonderzoek: zo lees je je uitslag.
Waarom telt je spiermassa mee?
Omdat creatinine uit je spieren komt, zegt je eGFR ook iets over je spieren. Iemand met veel spieren maakt meer creatinine aan, ook als de nieren prima werken. Bij heel gespierde mensen, zoals bodybuilders, valt de eGFR daardoor te laag uit. Bij mensen met weinig spiermassa is het andersom, bijvoorbeeld na lang in bed liggen, bij rolstoelgebruik, bij een spierziekte, bij anorexie of na een amputatie: dan valt de eGFR te hoog uit1.
Er bestaat een tweede stof waarmee het lab je nierfunctie kan schatten: cystatine C. Die hangt niet af van je spiermassa3. Een schatting met creatinine én cystatine C samen kwam dichter bij de echt gemeten filtratie dan een schatting met alleen creatinine2. Ben je erg gespierd, of heb je juist weinig spiermassa, vertel dat dan aan je huisarts. Die kan het meewegen bij je uitslag.
Is één lage eGFR al nierschade?
Eén lage uitslag is nog geen diagnose chronische nierschade. Een arts stelt die diagnose pas als je nierfunctie verminderd is of je nieren eiwit lekken en dat langer dan drie maanden zo blijft. Een eGFR onder de 60 ml/min/1,73 m² geldt daarbij als verminderd1. Chronisch zegt dus iets over tijd, niet over hoe ernstig het is. Eén uitslag kan daar nooit aan voldoen, hoe laag het getal ook is.
Soms moet de tweede meting wel snel gebeuren. Nierschade kan ook acuut zijn en in een paar dagen tot weken ontstaan, bijvoorbeeld door sommige medicijnen4. Je huisarts herhaalt daarom de bepaling van je nierfunctie1:
- Binnen een week: als je nierfunctie nooit eerder is bepaald, of als de waarde duidelijk afwijkt van eerder bloedonderzoek. Zo wordt acute nierschade op tijd opgemerkt.
- Na drie maanden: als je nierfunctie al bekend was. Blijft de afwijking dan staan, dan is er sprake van chronische nierschade.
Heb je zelf een volledige bloedtest laten doen en staat je eGFR laag, bespreek de uitslag dan met je huisarts, zodat die herhaling ook op tijd gebeurt.
Wat betekent de ACR naast je eGFR?
De ACR, voluit de albumine-creatinineratio, vertelt of je nieren eiwit lekken. Dat is een andere vraag dan hoe snel ze filteren. Denk weer aan de zeef: de eGFR zegt hoeveel er per minuut doorheen gaat, de ACR of er gaatjes in zitten waardoor iets doorglipt dat er niet door hoort. Dat iets is albumine, een eiwit uit je bloed dat een gezonde nier tegenhoudt. De ACR wordt gemeten in je ochtendurine, als verhouding tussen albumine en creatinine1:
- Onder 3 mg/mmol: normaal.
- Tussen 3 en 30 mg/mmol: matig verhoogd.
- Boven 30 mg/mmol: ernstig verhoogd.
Artsen bepalen het stadium van nierschade op je eGFR en je ACR samen en koppelen daar een inschatting van je risico aan1. Een internationale conferentie van nierdeskundigen bekeek gegevens van ruim 1,5 miljoen mensen en voegde op basis daarvan de mate van eiwitverlies toe aan de indeling5. Twee mensen met dezelfde eGFR kunnen er zo heel verschillend voor staan: de een verliest geen eiwit, de ander wel.
Is je risico op hart- en vaatziekten mogelijk verhoogd, dan brengt je huisarts dat risico in kaart en kijkt daarbij naar risicofactoren zoals roken, obesitas, een hoge bloeddruk of een hoog cholesterol en meet ook je eGFR en je ACR6. Heb je diabetes type 2, dan wordt je plas bij de jaarcontrole nagekeken, omdat eiwit in je plas kan komen door schade aan je nieren7.
Daalt je nierfunctie met de leeftijd?
Ja, ook bij gezonde mensen. Bij hen begint de filtratie al rond het dertigste jaar af te nemen en bij een belangrijk deel van de gezonde zeventigplussers ligt de eGFR onder de 601. Bij zorgvuldig gescreende gezonde nierdonoren daalde de filtratie met 6,3 ml/min/1,73 m² per tien jaar8. In de nier zelf werken met de jaren minder filtertjes, doordat een deel verlittekent8, al verklaart dat de daling niet helemaal, zo bleek bij gezonde nierdonoren9.
Toch beschouwt de richtlijn van huisartsen en internisten een eGFR onder de 60 voor alle leeftijden als afwijkend1. Onderzoekers die de ouder wordende nier beschrijven, maken zich zorgen dat ouderen daardoor soms ten onrechte de diagnose chronische nierschade krijgen8. Wat jouw waarde op jouw leeftijd betekent, bespreek je daarom het best met je huisarts.
Wat kun je zelf doen?
De eerste stap geldt voor iedereen met een afwijkende uitslag. De andere twee zijn voor wie nierschade heeft.
Waarom het telt: sommige medicijnen kunnen acute nierschade geven4. Bij nierschade verdienen middelen die je zonder recept koopt, zoals ontstekingsremmers, extra aandacht1. Je huisarts kan alleen meewegen wat die weet.
Zo doe je het: schrijf op wat je gebruikt, ook pijnstillers en middelen van de drogist. Neem dat lijstje mee naar de herhaalprik of het gesprek.
Waarom het werkt: ontstekingsremmers als ibuprofen, diclofenac en naproxen kunnen nierschade erger maken10.
Zo doe je het: gebruik bij pijn paracetamol en bespreek het met je arts als dat niet genoeg helpt10. Heb je zo’n ontstekingsremmer van je arts gekregen, bespreek dat dan met je arts.
Waarom het telt: door nierschade kunnen sommige medicijnen meer bijwerkingen geven10. Bij een bekende nierfunctie onder de 50 ml/min/1,73 m² moet de arts die een medicijn voorschrijft dat aan de apotheker doorgeven1.
Zo doe je het: geef je arts toestemming om aan de apotheker door te geven dat je nierschade hebt en vertel het daar ook zelf10.
Daarnaast raadt de huisarts bij nierschade de bekende leefstijladviezen aan: hooguit 6 gram zout per dag, niet roken, bewegen, gezond eten en afvallen als je te zwaar bent10.
Wanneer naar je huisarts?
Bespreek een afwijkende eGFR of ACR met je huisarts, zeker als je de bloedtest zelf hebt laten doen. Neem ook contact op als je ineens veel vocht vasthoudt, bijvoorbeeld in je benen, want dat kan bij ernstige nierschade horen4.
Heb je nierschade, dan gelden daarnaast deze afspraken10:
- Gebruik je een bloeddrukverlager (een ACE-remmer of angiotensine 2-antagonist) of plaspillen? Bel dan dezelfde dag de huisarts als je meerdere keren moet overgeven, erge diarree hebt (vaker dan 4 keer per dag) of koorts hebt. De kans dat je uitdroogt is dan groter.
- Ben je ergens of ga je ergens heen waar het 5 dagen warmer is dan 27 graden? Bel dan op een werkdag of maak een afspraak met je huisarts.
Stop niet op eigen initiatief met een medicijn dat je voorgeschreven hebt gekregen.
Wat je hieruit kunt meenemen
Een lage eGFR is een schatting op één moment, geen diagnose. Je spieren en je leeftijd tellen mee in dat getal. Daarom hoort er een tweede meting bij voordat iemand het woord chronisch gebruikt. Kijk ook of je ACR is bepaald, want samen zeggen de twee waarden meer dan de eGFR alleen. Heb je nierschade, dan kun je zelf iets doen: je apotheek inlichten, bij pijn paracetamol nemen in plaats van ibuprofen die je zelf koopt, en minder zout eten.
Veelgestelde vragen
Mijn eGFR is 57, heb ik nierschade?
Mijn eGFR is lager dan vorig jaar. Gaat mijn nierfunctie achteruit?
Is een lagere nierfunctie op mijn leeftijd normaal?
Moet ik minder eiwit eten?
Merk je zelf iets van nierschade?
Bewijsoverzicht
Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.
| Bewering | Bewijsniveau | Wat het bewijs wel zegt | Wat het niet zegt | Bron |
|---|---|---|---|---|
| Een eGFR op basis van creatinine is bij één persoon onnauwkeurig | Beperkt | Een overzichtsartikel beschrijft dat onder meer een ongewone spiermassa de schatting vertekent en dat cystatine C niet van spiermassa afhangt | Hoe groot de fout bij jou is | 3 |
| Een schatting met creatinine en cystatine C samen is nauwkeuriger dan een schatting met alleen creatinine | Beperkt | In een toets bij ruim 4.000 mensen kwam de gecombineerde schatting dichter bij de gemeten filtratie en lag minstens 85 procent van de schattingen binnen 30 procent | Of elk lab de gecombineerde schatting kan maken, of dat de uitkomst in Nederland even groot is | 2 |
| eGFR en eiwitverlies in de urine zeggen samen meer over het risico dan de eGFR alleen | Beperkt | Een conferentie van nierdeskundigen bekeek gegevens van ruim 1,5 miljoen mensen en voegde het eiwitverlies toe aan de indeling | Wat jouw eigen risico is | 5 |
| De filtratie daalt met de leeftijd, ook zonder nierziekte | Beperkt | Bij gescreende gezonde nierdonoren daalde de filtratie met 6,3 ml/min/1,73 m² per tien jaar, met minder werkende filtertjes in de nier | Bij welke waarde een lagere filtratie bij een oudere nog gewoon is | 8 |
| Verlittekening van de nier verklaart de daling met de leeftijd niet helemaal | Beperkt | Bij gezonde nierdonoren voorspelde de verlittekening de filtratie niet meer zodra rekening werd gehouden met de leeftijd | Wat de daling dan wel volledig verklaart | 9 |
Zie ook
Bronnen
- NHG (2018). Richtlijn Chronische nierschade (CNS). Nederlands Huisartsen Genootschap en Nederlandse Internisten Vereniging, Richtlijnendatabase, gepubliceerd 06-04-2018. [Richtlijn, NHG/NIV] De richtlijn van huisartsen en internisten over chronische nierschade. Ze beschrijft wanneer er sprake is van nierschade (een afwijking die langer dan drie maanden bestaat), hoe eGFR en albuminurie samen het stadium bepalen en waar je bij medicijnen op let. bron
- Inker LA, Eneanya ND, Coresh J, et al. (2021). New Creatinine- and Cystatin C-Based Equations to Estimate GFR without Race. PMID: 34554658. Evidence: Observational Onderzoek naar nieuwe formules voor de nierfunctie (eGFR) zonder ras, ontwikkeld met 10 en 13 studies en getoetst in 12 studies. Formules met creatinine en cystatine C zonder ras waren nauwkeuriger en gaven kleinere verschillen tussen zwarte en niet-zwarte deelnemers. bron
- Delanaye P, Pottel H, Cavalier E, et al. (2024). Diagnostic standard: assessing glomerular filtration rate. PMID: 37950562. Evidence: Narrative_Review Overzichtsartikel over het schatten van de nierfunctie met creatinine en cystatine C. Een schatting op basis van alleen creatinine is op individueel niveau onnauwkeurig, en de auteurs beschrijven nieuwe formules en toekomstige ontwikkelingen om de schatting te verbeteren. bron
- Thuisarts (2021). Mijn nieren werken opeens niet meer. Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 12-04-2021. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over acute nierschade: nieren die in korte tijd minder gaan werken, bijvoorbeeld door uitdroging of sommige medicijnen. Je leest welke klachten erbij horen en wanneer je de huisarts belt. bron
- Levey AS, de Jong PE, Coresh J, et al. (2011). The definition, classification, and prognosis of chronic kidney disease: a KDIGO Controversies Conference report. PMID: 21150873. Evidence: Guideline Verslag van een expertconferentie over de definitie en indeling van chronische nierziekte, gebaseerd op 45 groepen met samen 1.555.332 deelnemers. De deelnemers besloten de huidige definitie te behouden en de indeling uit te breiden met albuminurie en een onderverdeling van stadium 3. bron
- NHG (2026). NHG-Standaard en multidisciplinaire richtlijn Cardiovasculair risicomanagement (CVRM), samenvatting. Nederlands Huisartsen Genootschap en Federatie Medisch Specialisten, Richtlijnendatabase, gepubliceerd 24-09-2026. [Richtlijn, NHG/FMS] De richtlijn van huisartsen en medisch specialisten over het inschatten en verlagen van het risico op hart- en vaatziekten. Ze beschrijft welke waarden de huisarts daarvoor meet, zoals cholesterol, bloedsuiker en nierfunctie, en noemt streefwaarden voor mensen die behandeld worden. bron
- Thuisarts (2026b). Ik wil mijn diabetes type 2 goed controleren. Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 04-09-2026. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over de controles bij diabetes type 2. Je leest wat er bij de controles wordt nagekeken, zoals je bloed, je plas en je voeten. bron
- Denic A, Glassock RJ, Rule AD (2016). Structural and Functional Changes With the Aging Kidney. PMID: 26709059. Evidence: Narrative_Review Overzichtsartikel over structurele en functionele veranderingen van de nier bij gewone veroudering. Bij gezonde nierdonoren daalt de nierfunctie met 6,3 ml/min per tien jaar, en de auteurs waarschuwen dat ouderen mogelijk ten onrechte als chronisch nierzieke worden gediagnosticeerd. bron
- Rule AD, Cornell LD, Poggio ED (2011). Senile nephrosclerosis, does it explain the decline in glomerular filtration rate with aging? PMID: 21832860. Evidence: Narrative_Review Overzichtsartikel over de vraag of verharding van het nierweefsel de daling van de nierfunctie met de leeftijd verklaart. Bij gezonde nierdonoren hing die verharding niet los van leeftijd samen met de nierfunctie, en de daling is volgens de bestaande gegevens niet volledig daaruit te verklaren. bron
- Thuisarts (2025d). Ik heb nierschade. Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 27-11-2025. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over nierschade. Je leest wat je zelf kunt doen, zoals minder zout eten en bij pijn paracetamol gebruiken, en wanneer je de huisarts belt. bron
Verder lezen
Leukocyten verhoogd of te laag: wanneer moet je je zorgen maken?
Verhoogde leukocyten komen meestal door een infectie of ontsteking, maar roken en stress tellen ook mee. Lees wanneer…
Lees → Biomarkers en bloedwaardenMCV-waarde te hoog of te laag: wat zeggen je rode bloedcellen?
Je MCV is de grootte van je rode bloedcellen. Boven 100 fL heten ze vergroot. Lees wat een…
Lees → Biomarkers en bloedwaardenWoordenlijst labtermen: andere namen en afkortingen van bloedwaarden
Ander woord voor ferritine, ALAT of BSE? 18 labtermen met hun andere namen en afkortingen, in één zin…
Lees →