Gezondheid · Onderzoek · Bewijs
Biomarkers en bloedwaarden

Vitamine D-tekort: de signalen en wat aanvullen oplevert

Snel antwoord

Je huid maakt het grootste deel van je vitamine D zelf aan als er daglicht op valt, ook als het bewolkt is. Uit je eten komt maar een klein beetje. Een tekort ligt eerder op de loer als je een getinte of donkere huid hebt, ouder bent, weinig buiten komt of als het winter is. Voor veel mensen, zoals mensen met een donkere huid en iedereen vanaf 70, is extra vitamine D het advies. Een bloedtest heb je daarvoor bijna nooit nodig. Verwacht van een pil geen wonderen en begin gewoon met elke dag even naar buiten.

Dit artikel is educatief en geen persoonlijk medisch advies. Bespreek je uitslag en je behandeling met je huisarts.

Het wordt vroeg donker, de zon laat zich weinig zien en bij de drogist staan de potjes vitamine D ineens vooraan. Je hoort dat bijna iedereen in de winter een tekort heeft en dat het je moe en somber maakt. Moet jij ook slikken en wat levert het eigenlijk op?

Waar haalt je lichaam vitamine D vandaan?

Het grootste deel maak je zelf, met zonlicht op je huid. Uit je eten komt maar een klein beetje1. Zo werkt het:

  • De aanmaak: valt er zonlicht op je huid, dan maakt je lichaam vitamine D. Dat gebeurt als de zon schijnt, maar ook als het bewolkt is. Daarom is het advies om overdag naar buiten te gaan met je gezicht en handen onbedekt.
  • Het eten: vitamine D zit in vette vis zoals zalm, in visolie, rundvlees, kaas en eieren. In Nederland wordt het ook toegevoegd aan margarine en halvarine, aan sommige oliën en vetten om mee te bakken en te braden en aan flesvoeding voor baby’s.
  • De voorraad: je lichaam legt een voorraad aan. Als er in de winter minder zon is, gebruik je wat je eerder hebt gemaakt1.

Zie die voorraad als een voorraadkast die je in de lichte maanden vult en waar je in de donkere maanden uit eet. Je hebt vitamine D nodig voor sterke botten en tanden, voor je afweer, voor spieren die goed werken en voor je nieren en je bijschildklier1.

Waarom loopt de een meer kans op een tekort dan de ander?

Omdat niet elke huid evenveel vitamine D maakt en niet iedereen evenveel zon op zijn huid krijgt. Thuisarts noemt vijf oorzaken van een tekort1:

Bovenaan een route van zonlicht naar aanmaak van vitamine D in de huid, met vier stappen die de aanmaak remmen: leeftijd geeft minder aanmaak, een getinte of donkere huid ook minder aanmaak, weinig buiten zijn minder licht en de winter een minder sterke zon. Daaronder vijf oorzaken van een tekort volgens Thuisarts: ouder zijn, een getinte of donkere huid, niet elke dag overdag buiten komen, de winter en weinig vitamine D in je eten. Vier ervan zijn met een lijn aan de zonroute gekoppeld; weinig vitamine D in je eten staat los en is volgens Thuisarts de minst belangrijke oorzaak.
Afbeelding · Wie loopt meer risico op een te lage vitamine D-status
  • Een getinte of donkere huid: die maakt minder vitamine D dan een lichte huid. Hoe donkerder je huid, hoe langer je buiten moet zijn om genoeg vitamine D binnen te krijgen.
  • Ouder worden: je huid maakt dan minder vitamine D.
  • Weinig buiten komen: je bent niet elke dag overdag buiten.
  • De winter: de zon is minder sterk, dus je huid maakt minder aan.
  • Weinig vitamine D in je eten: volgens Thuisarts de minst belangrijke oorzaak.

Vier van de vijf oorzaken komen op hetzelfde neer: er valt minder zonlicht op je huid, of je huid maakt er minder van. Je eten telt het minst mee. Ga je in de zomer naar buiten, let er dan wel op dat je niet verbrandt1.

Merk je een tekort aan je klachten?

Niet aan de klachten die er vaak bij genoemd worden. Moe zijn, duizelig zijn, depressie, dementie en autisme komen volgens Thuisarts niet door te weinig vitamine D. Er is ook geen bewijs dat je hersenen beter gaan werken als je extra vitamine D slikt1. Wat onderzoek naar vitamine D en je stemming liet zien, lees je in vitamine D-tekort en psychische klachten.

Wat een tekort wél kan doen, speelt zich langzaam af in je botten. Krijg je te weinig vitamine D en kalk binnen, dan kun je botontkalking krijgen: je botten worden zwakker en breken sneller. Als je ouder wordt, kunnen je wervels inzakken. Te weinig vitamine D kan er misschien ook voor zorgen dat je afweer slechter wordt1.

Goed om te weten

Je leest soms dat weinig vitamine D in je bloed samengaat met hart- en vaatziekten, diabetes type 2, darmkanker of infecties. Volgens Thuisarts is niet duidelijk of die ziektes echt door te weinig vitamine D komen. Ook is niet duidelijk of je er minder kans op hebt als je extra vitamine D gaat slikken1.

Wie heeft extra vitamine D nodig?

Volgens Thuisarts hebben veel mensen extra vitamine D nodig. Het hangt vooral af van je huid, je leeftijd en hoe vaak je buiten komt1:

  • Je hebt een getinte of donkere huid: dan heb je je hele leven extra vitamine D nodig.
  • Je hebt een lichte huid en komt heel erg weinig buiten, of je bedekt altijd je huid als je buiten bent.
  • Je bent zwanger: je baby heeft vitamine D nodig voor de groei van zijn botten.
  • Je bent een vrouw van 50 jaar of ouder.
  • Je bent 70 jaar of ouder: je kans op botontkalking is dan groter.

Hoeveel je per dag nodig hebt, staat op de verpakking van je pillen. Slik er niet meer dan dat. Geeft je arts je het advies om meer te slikken dan op de verpakking staat, volg dan het advies van je arts1. Hoor je in geen van deze situaties thuis, dan geldt wat voor de meeste mensen geldt: met gezond eten en genoeg buiten zijn krijg je genoeg vitamines binnen2.

Wat levert vitamine D slikken op?

Minder dan de meeste mensen verwachten, vooral als het om je botten, vallen en je hart gaat.

Worden je botten sterker en val je minder?

In groot onderzoek bij volwassenen niet. Vallen werd bekeken in 37 gelote onderzoeken met ruim 34.000 volwassenen, botbreuken in 36 onderzoeken met bijna 45.000. Wie vitamine D slikte, viel even vaak en brak even vaak iets als wie een nepmiddel, niets of een lagere dosis kreeg. Ook de botdichtheid veranderde niet op een manier die ertoe doet3.

Thuisarts adviseert iedereen vanaf 70 toch extra vitamine D, omdat de kans op botontkalking dan groter is1. Advies en onderzoek gaan hier over iets anders: Thuisarts zegt wie extra vitamine D nodig heeft, het onderzoek keek of slikken bij volwassenen vallen en breuken voorkwam. Hoor je bij die groep, volg het advies dan. Verwacht er alleen niet van dat je minder valt of minder snel iets breekt.

En als je al botontkalking hebt?

Ook dan lijkt vitamine D op zichzelf weinig te doen voor de stevigheid van je botten. Een groot overzicht keek naar ruim 43.000 vrouwen met botontkalking na de overgang, die al medicijnen tegen botafbraak kregen. Hoeveel vitamine D ze erbij slikten, hing niet samen met hun botdichtheid of het aantal botbreuken. In de onderzoeken waarin de vrouwen meer vitamine D kregen, hadden ze wel minder last van maag-darmklachten en overleden er minder4. Zulk onderzoek laat zien dat twee dingen samen voorkomen. Of het een het ander veroorzaakt, blijkt daar niet uit.

Samen met training ziet het er anders uit. In een proef van zestien weken met honderdtwintig vrouwen tussen 30 en 50 jaar met botontkalking, die weinig bewogen, werden vier groepen vergeleken: intensieve intervaltraining, vitamine D, allebei of niets. De vrouwen die trainden én vitamine D kregen, gingen het meest vooruit in botdichtheid in hun heupen en onderrug5. Het gaat om één proef met vrouwen tussen 30 en 50. Of oudere vrouwen er hetzelfde aan hebben, blijkt er niet uit.

Beschermt het je hart?

Nee. In een grote proef kregen ruim 25.000 Amerikanen, mannen vanaf 50 en vrouwen vanaf 55 jaar, vitamine D of een nepmiddel. Ze werden ruim vijf jaar gevolgd. Wie vitamine D slikte, kreeg niet minder vaak een hartinfarct of beroerte en ook niet minder vaak kanker6. Een overzicht van 21 gelote onderzoeken met ruim 83.000 deelnemers kwam op hetzelfde uit: niet minder hartinfarcten, beroertes of sterfte7.

Wanneer naar je huisarts?

Moeheid komt niet door te weinig vitamine D1, maar kan wel een andere oorzaak hebben. Bel je huisarts als:

  • je moe bent en daarnaast andere klachten hebt8;
  • je moeheid lang duurt, bijvoorbeeld langer dan een maand8;
  • je botontkalking hebt, daar medicijnen voor krijgt en wilt weten of je vitamine D gemeten moet worden. Heel soms vindt de huisarts dat bloedonderzoek nodig1.

Stop niet op eigen initiatief met een medicijn dat je voorgeschreven hebt gekregen.

Wat je hieruit kunt meenemen

Vitamine D maak je vooral zelf, als het daglicht op je huid valt. Elke dag even naar buiten met je gezicht en handen bloot is dus de basis, ook als het grijs is. Heb je een donkere huid, ben je zwanger, een vrouw van 50 of ouder of een 70-plusser, of kom je amper buiten, dan is extra vitamine D het advies. Volg dan wat op de verpakking staat of wat je arts zegt. Verwacht er niet van dat je minder moe wordt, minder valt of een gezonder hart krijgt. Voel je je al lang moe, dan is een gesprek met je huisarts een betere eerste stap dan een potje van de drogist.

Veelgestelde vragen

Moet ik mijn vitamine D laten meten?
Bijna nooit, zegt Thuisarts1. Of je extra vitamine D nodig hebt, hangt bij Thuisarts vooral af van je huid, je leeftijd, een zwangerschap en hoe vaak je buiten komt. Vraagt je huisarts toch bloedonderzoek aan en zit er te weinig vitamine D in je bloed, dan krijg je vaak een recept voor extra vitamine D1. Vanaf welke waarde een uitslag te laag heet, staat op je uitslag en kan per lab verschillen. Wat een referentiewaarde is, lees je bij bloedonderzoek.
Kun je te veel vitamine D binnenkrijgen?
Over vitamine D zegt Thuisarts: pas als je heel erg lang veel te veel slikt, kun je er klachten van krijgen. Dat gebeurt bijna nooit1. Over vitamines in het algemeen waarschuwt Thuisarts dat te veel gevaarlijk kan zijn. Te veel is daar meer dan de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid2. Houd je daarom aan wat op de verpakking staat of aan wat je arts zegt.
Helpt vitamine D tegen corona of verkoudheid?
Tegen corona hielp het niet in een proef met zorgmedewerkers. Van 228 zorgmedewerkers zonder corona kreeg de helft vitamine D2 en de andere helft niets. Daarna raakte 50,5 procent van de groep met vitamine D besmet, tegen 52,4 procent van de groep zonder. Ook de klachten verschilden niet9. De vitamine D-waarde in hun bloed steeg wel flink. Een betere uitslag gaf hier dus geen betere bescherming tegen corona. Over verkoudheid of griep zegt dit ene onderzoek niets.
Helpt vitamine D bij diabetes type 2?
Bij mensen met diabetes type 2 gingen een paar bloedwaarden een beetje vooruit. In negen studies waren na twaalf weken met vitamine D de insulinewaarde, het HbA1c en de ontstekingswaarde hs-CRP lager. Na vierentwintig weken reageerde het lichaam ook beter op insuline. De effecten waren vaak bescheiden en kunnen na verloop van tijd afnemen10. Of mensen er minder complicaties van diabetes door kregen, blijkt hier niet uit. Wat je HbA1c betekent en wat hem wel verlaagt, lees je bij HbA1c: uitleg en verlagen.

Bewijsoverzicht

Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.

Bewering Bewijsniveau Wat het bewijs wel zegt Wat het niet zegt Bron
Vitamine D slikken voorkomt bij volwassenen geen botbreuken of vallen Sterk In 37 gelote onderzoeken met ruim 34.000 volwassenen vielen mensen met vitamine D even vaak, en in 36 met bijna 45.000 braken ze even vaak iets, ook bij een hogere dosis. De botdichtheid veranderde niet op een manier die ertoe doet Dat het advies voor groepen die extra vitamine D nodig hebben vervalt 3
Vitamine D slikken beschermt niet tegen hart- en vaatziekten Sterk In een grote gelote proef met ruim 25.000 vijftigplussers en in een overzicht van 21 gelote onderzoeken gaf vitamine D niet minder hartinfarcten, beroertes of sterfte Iets over mensen jonger dan 50 6, 7
Intervaltraining samen met vitamine D verbetert de botdichtheid bij vrouwen met botontkalking meer dan elk van beide alleen Redelijk Na zestien weken ging de botdichtheid in heup en onderrug het meest vooruit bij de combinatie Dat vitamine D zonder training de botdichtheid verbetert. Het gaat om één proef met 120 vrouwen 5
Vitamine D2 slikken voorkomt geen COVID-19 bij zorgmedewerkers Redelijk Wie vitamine D2 slikte, raakte ongeveer even vaak besmet als wie niets kreeg: 50,5 tegen 52,4 procent Iets over andere infecties. Het gaat om één onderzoek 9
Vitamine D verlaagt bij diabetes type 2 enkele bloedwaarden Redelijk Na twaalf weken waren insuline, HbA1c en hs-CRP lager, na vierentwintig weken reageerde het lichaam beter op insuline Dat mensen minder complicaties krijgen. De effecten waren bescheiden en kunnen afnemen 10
Bij vrouwen met botontkalking die medicijnen kregen, gaat meer vitamine D samen met minder maag-darmklachten en een lagere sterfte Beperkt In 37 gelote onderzoeken met ruim 43.000 vrouwen kwamen meer vitamine D en minder klachten en sterfte samen voor Dat vitamine D die verschillen veroorzaakt, of dat het de botdichtheid verbetert of breuken voorkomt 4

Zie ook

Bronnen

  1. Thuisarts (2026q). Heb ik extra vitamine D nodig? Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 09-07-2026. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over vitamine D. Je leest wie extra vitamine D nodig heeft, welke klachten niet door een tekort komen en dat bloedonderzoek bijna nooit nodig is. bron
  2. Thuisarts (2026f). Heb ik extra vitamines nodig? Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 04-06-2026. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over vitaminepillen. Met gezond eten krijgen de meeste mensen genoeg vitamines binnen; alleen sommige groepen hebben extra nodig, en te veel kan schadelijk zijn. bron
  3. Bolland MJ, Grey A, Avenell A (2018). Effects of vitamin D supplementation on musculoskeletal health: a systematic review, meta-analysis, and trial sequential analysis. PMID: 30293909. Evidence: Meta_Analysis Samenvatting van 81 gelote proeven met 53.537 volwassenen naar vitamine D en botbreuken, vallen en botdichtheid. Vitamine D voorkwam breuken of vallen niet en had geen betekenisvol effect op de botdichtheid. bron
  4. Migliorini F, Maffulli N, Colarossi G, Filippelli A, Memminger M, Conti V (2025). Vitamin D and calcium supplementation in women undergoing pharmacological management for postmenopausal osteoporosis: a level I of evidence systematic review. PMID: 40087804. Evidence: Systematic_Review Systematisch overzicht van 37 gelote proeven met 43.397 vrouwen met botontkalking na de overgang die al medicijnen kregen, naar vitamine D en calcium. Meer vitamine D hing samen met minder maag-darmklachten en lagere sterfte, voor calcium werd geen verband gevonden. bron
  5. Alghadir AH, Gabr SA, Iqbal A (2025). Concurrent effects of high-intensity interval training and vitamin D supplementation on bone metabolism among women diagnosed with osteoporosis: a randomized controlled trial. PMID: 40259289. Evidence: RCT Gelote proef van 16 weken bij honderdtwintig vrouwen met botontkalking, in vier groepen met intervaltraining, vitamine D, beide of niets. Intervaltraining met vitamine D gaf meer verbetering van botdichtheid en bloedwaarden dan elk afzonderlijk. bron
  6. Manson JE, Cook NR, Lee IM, et al. (2018). Vitamin D Supplements and Prevention of Cancer and Cardiovascular Disease. PMID: 30415629. Evidence: RCT Gelote proef bij 25.871 mannen en vrouwen van 50 of 55 jaar en ouder in de Verenigde Staten, die vitamine D (2000 IE per dag) of placebo kregen en mediaan 5,3 jaar gevolgd werden. Vitamine D gaf geen lager risico op kanker of hart- en vaatziekten. bron
  7. Barbarawi M, Kheiri B, Zayed Y, et al. (2019). Vitamin D Supplementation and Cardiovascular Disease Risks in More Than 83 000 Individuals in 21 Randomized Clinical Trials: A Meta-analysis. PMID: 31215980. Evidence: Meta_Analysis Samenvatting van 21 gelote proeven met 83.291 deelnemers naar vitamine D en hart- en vaatziekten. Vitamine D gaf geen lager risico op hartinfarct, beroerte of overlijden, en volgens de auteurs is het hiervoor niet aangewezen. bron
  8. Thuisarts (2023f). Ik ben moe. Wat kan het zijn? Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 18-04-2023. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over moeheid. Moeheid heeft meestal meer oorzaken tegelijk en komt bijna nooit door een erge ziekte; bij moeheid zonder andere klachten levert bloedonderzoek bijna nooit iets op. bron
  9. Wang H, Tao L, Cui L, et al. (2024). Randomized trial of influence of vitamin D on the prevention and improvement of symptomatic COVID-19. PMID: 39227626. Evidence: RCT Gelote proef bij 228 zorgmedewerkers zonder COVID-19, die vitamine D2 kregen of niets. Het aandeel besmettingen was vrijwel gelijk, 50,5% tegenover 52,4%, en ook de klachten verschilden niet. bron
  10. Probosari E, Subagio HW, Heri-Nugroho, Rachmawati B, Muis SF, Tjandra KC, Adiningsih D, Winarni TI (2025). The Impact of Vitamin D Supplementation on Fasting Plasma Glucose, Insulin Sensitivity, and Inflammation in Type 2 Diabetes Mellitus: A Systematic Review and Meta-Analysis. PMID: 40806075. Evidence: Systematic_Review/Meta-Analysis Samenvatting van negen studies bij volwassenen met type 2 diabetes naar vitamine D, bloedsuiker, insulinegevoeligheid en ontsteking. Na 12 weken waren onder meer insuline, HbA1c en hs-CRP lager, maar de effecten zijn volgens de auteurs vaak bescheiden en kunnen na verloop van tijd afnemen. bron
Hoe dit artikel tot stand kwam
  • De bronnen komen uit één kennisbank, waarin elke bevinding aan haar citatie vastzit.
  • Elke bewering draagt een zichtbaar bewijsniveau: meta-analyses wegen zwaarder dan cohortstudies, cohortstudies zwaarder dan dieronderzoek.
  • Elke bron gaat vóór publicatie langs de originele database. Een bron die niet bestaat, haalt de pagina niet.

Celprisma is evidence-based en science-led, niet medisch-gereviewd. De samensteller is geen medische professional. Lees onze werkwijze →

Samengesteld door Ronald de Jong · Redacteur onderzoekssynthese

De informatie in dit artikel is educatief en vormt geen medisch advies. Bespreek bloeduitslagen en risicofactoren altijd met je huisarts of een bevoegd zorgverlener.