Cholesterol zelf meten: welke test en welke marker je nodig hebt en wat je uitslag betekent
Je cholesterol zelf meten kan met een vingerprik thuis of door zonder huisarts bloed te laten onderzoeken in een laboratorium. Wat je aan de uitslag hebt, hangt vooral af van welke waarden er gemeten worden. Een los getal voor totaal cholesterol zegt weinig, omdat je HDL erin meetelt en dat mag juist hoog zijn. Pas met HDL, LDL en triglyceriden erbij zie je hoe dat totaal is opgebouwd. Nuchter zijn is meestal niet nodig. En valt een waarde hoog uit, dan kijkt je huisarts naar je risico als geheel: één getal is daar maar een klein stukje van.
Dit artikel is educatief en geen persoonlijk medisch advies. Bespreek je uitslag en je behandeling met je huisarts.
Bij de drogist liggen cholesteroltests en online kun je zonder verwijzing een bloedonderzoek bestellen. Een prik in je vinger en even later heb je een getal. Maar wat zegt dat getal eigenlijk en wat doe je ermee?
Op welke manieren kun je je cholesterol meten?
Je kunt je cholesterol op drie manieren laten meten. Ze verschillen vooral in wat er op je uitslag komt te staan.
- Bij je huisarts: er wordt bloed uit je arm afgenomen en een laboratorium meet meestal vier dingen: je totaal cholesterol, je LDL, je HDL en je triglyceriden1. Uit die waarden volgt ook je non-HDL.
- Met een vingerprik thuis: je prikt in je vingertop en doet een druppel bloed op een teststrip of in een meter. Welke waarden je terugkrijgt, verschilt per test: sommige geven alleen je totaal cholesterol.
- Via een laboratorium zonder huisarts: je bestelt zelf een bloedonderzoek. Je laat bloed afnemen bij een prikpost, of je prikt zelf in je vinger en stuurt de druppels op. Welke waarden je terugkrijgt, hangt af van wat je aanvraagt.
Bij je huisarts is een cholesterolmeting onderdeel van een schatting van je risico op hart- en vaatziekten. Die schatting maakt je huisarts als er aanwijzingen zijn voor een verhoogd risico, zoals roken, ernstig overgewicht, een hoge bloeddruk of hart- en vaatziekten vroeg in je familie. Bij mannen vanaf 40 en vrouwen vanaf 50 of na de overgang kan hij er ook een overwegen2.
Wat vertelt een los getal voor totaal cholesterol?
Een los getal voor totaal cholesterol vertelt je minder dan je zou denken, want het telt al je cholesterol bij elkaar op, ook je HDL. Van HDL zegt Thuisarts dat het hoog mag zijn, omdat het juist goed is voor je bloedvaten1. Het totaal is dus als een boodschappentas die je weegt zonder erin te kijken: je weet hoe zwaar hij is, maar niet wat erin zit.
Neem twee mensen met allebei een totaal cholesterol van 6,0 mmol/l. Bij de een is 2,0 daarvan HDL, bij de ander 1,0. Hun non-HDL, het totaal min het HDL, is dan 4,0 tegenover 5,0. Non-HDL telt het cholesterol in alle ‘slechte’ deeltjes bij elkaar op. Je huisarts gebruikt dat cholesterolgetal, naast andere gegevens, bij het schatten van je risico2. Meet je test alleen je totaal cholesterol, dan kun je je non-HDL dus niet uitrekenen.
Voor gezonde mensen die geen medicijnen gebruiken noemt Thuisarts een totaal cholesterol onder de 5 meestal goed en boven de 8 erg hoog1. Wat de andere getallen op je uitslag betekenen, lees je bij de cholesterol-normaalwaarden.
Daalt je totaal cholesterol, dan is dat niet altijd goed nieuws. Het kan ook komen doordat je HDL lager is geworden. Zonder de losse waarden zie je niet welk deel van het totaal is veranderd.
Moet je nuchter zijn voor een cholesterolmeting?
Meestal niet: de Nederlandse richtlijn adviseert om je bloedvetten niet nuchter te laten bepalen3. Na een gewone maaltijd verschuiven de waarden maar weinig. In de één tot zes uur erna liggen je triglyceriden gemiddeld hooguit 0,3 mmol/l hoger dan nuchter en je totaal cholesterol en LDL hooguit 0,2 mmol/l lager. Je HDL verandert niet4. Waarden die nuchter en niet-nuchter gemeten zijn, voorspellen het risico op hart- en vaatziekten ook vergelijkbaar goed4.
Er is één uitzondering. Liggen je triglyceriden zonder nuchter te zijn boven 5 mmol/l, dan worden ze nuchter opnieuw bepaald3. Bij een thuistest volg je de gebruiksaanwijzing van de test, want de richtlijn gaat over bloed dat in een laboratorium wordt onderzocht.
Wat kun je met de uitslag van een thuistest?
Een thuistest geeft je een getal, maar geen oordeel over je risico. Een hoog cholesterol geeft geen klachten, dus je merkt het alleen door te meten1.
Of een hoog cholesterol bij jou een probleem is, hangt af van wat er nog meer speelt. Je risico is groter als je bijvoorbeeld rookt, een hoge bloeddruk, diabetes of nierschade hebt, weinig beweegt of te zwaar bent. Je huisarts kan uitzoeken hoe groot je risico is1. Daarvoor gebruikt hij je volledige lipidenspectrum: totaal cholesterol, HDL, LDL, triglyceriden en non-HDL2. Een vingerprik met alleen een totaal is daar te mager voor.
Waarom het werkt: je huisarts kan je uitslag beter plaatsen als hij weet welke waarden er gemeten zijn en of je had gegeten. Liggen je triglyceriden niet-nuchter boven 5 mmol/l, dan volgt een nuchtere meting3.
Zo doe je het: schrijf bij je uitslag de datum, welke waarden de test gaf en wanneer je voor het laatst had gegeten. Je huisarts laat zo nodig zelf bloed prikken voor alle waarden.
Wanneer naar je huisarts?
Maak een afspraak om je uitslag of je risico te bespreken als:
- je totaal cholesterol boven de 8 ligt, want dat is erg hoog1;
- je aanwijzingen hebt voor erfelijk hoog cholesterol: dikke plekken op je achillespees of op de pezen aan de bovenkant van je handen, gele bultjes rond je ogen, een witgele ring rond het gekleurde deel van je oog terwijl je jonger bent dan 45, een hart- of vaatziekte vóór je zestigste, of een ouder, broer, zus of kind met erfelijk hoog cholesterol5;
- je een LDL boven 5 mmol/l hebt gemeten: volgens een Europese afspraak van twee verenigingen vraagt dat om een aparte verwijzing, omdat het kan wijzen op erfelijk hoog cholesterol4;
- je triglyceriden boven 10 mmol/l liggen: volgens dezelfde afspraak vraagt ook dat om een aparte verwijzing, vanwege de kans op een ontsteking van de alvleesklier4;
- je rookt of een hoge bloeddruk hebt en je risico nog nooit is geschat2;
- een thuismeting hoog uitvalt of dicht bij een grens ligt en je wilt weten wat dat voor jou betekent.
Meer over de herkenning lees je bij familiaire hypercholesterolemie.
Wat je hieruit kunt meenemen
Hoeveel je aan een thuistest hebt, hangt af van wat er gemeten is. Kijk daarom eerst welke waarden er op je uitslag staan. Met alleen een totaal weet je weinig, met HDL erbij kun je je non-HDL uitrekenen. Met LDL en triglyceriden erbij heb je alle waarden die je huisarts ook gebruikt. Nuchter hoeft meestal niet. Schrik je van een uitslag, laat je dan niet gek maken: neem hem mee naar je huisarts, want één getal is maar een klein stukje van je risico.
Veelgestelde vragen
Hoe betrouwbaar is een cholesterol-zelftest?
Waarom staat er "berekend" bij mijn LDL?
Hoe vaak moet je je cholesterol laten meten?
Kan ik zelf testen of mijn hoge cholesterol erfelijk is?
Moet ik ApoB of Lp(a) erbij laten meten?
Bewijsoverzicht
Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.
| Bewering | Bewijsniveau | Wat het bewijs wel zegt | Wat het niet zegt | Bron |
|---|---|---|---|---|
| Na een gewone maaltijd verschuiven de bloedvetten maar weinig | Beperkt | In vergelijkingen van nuchter en niet-nuchter afgenomen bloed lagen triglyceriden gemiddeld hooguit 0,3 mmol/l hoger en totaal cholesterol en LDL hooguit 0,2 mmol/l lager; HDL veranderde niet | Of je voor een bepaalde thuistest nuchter moet zijn: het ging om bloed dat in een laboratorium werd onderzocht | 4 |
| ApoB is nauwkeurig en eenduidig te meten | Beperkt | Volgens deskundigengroepen is de ApoB-meting goed gestandaardiseerd en nauwkeuriger dan die van LDL of non-HDL | Dat iedereen ApoB moet laten meten; de richtlijn van je huisarts gebruikt het niet als streefwaarde | 8, 2 |
Zie ook
Bronnen
- Thuisarts (2024). Ik heb een hoog cholesterol. Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 05-09-2024. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over een hoog cholesterol. Het geeft geen klachten maar vergroot op den duur het risico op hart- en vaatziekten; een totaal cholesterol onder 5 is meestal goed en boven 8 erg hoog. bron
- NHG (2026). NHG-Standaard en multidisciplinaire richtlijn Cardiovasculair risicomanagement (CVRM), samenvatting. Nederlands Huisartsen Genootschap en Federatie Medisch Specialisten, Richtlijnendatabase, gepubliceerd 24-09-2026. [Richtlijn, NHG/FMS] De richtlijn van huisartsen en medisch specialisten over het voorkomen van hart- en vaatziekten: bij wie het risico wordt geschat, hoe dat met SCORE2 gaat en welke LDL-streefwaarde geldt bij behandeling. Streefwaarden zijn onder 2,6 mmol/l bij een verhoogd risico en onder 1,8 mmol/l na een doorgemaakte hart- of vaatziekte. bron
- FMS (2018a). Richtlijn Cardiovasculair risicomanagement, module Nuchter bloedprikken bij CVRM. Federatie Medisch Specialisten, Richtlijnendatabase, beoordeeld 01-06-2021. [Richtlijn, FMS] Module van de Nederlandse richtlijn over de vraag of je nuchter moet zijn voor een cholesteroltest. Het advies is niet-nuchter prikken, met als afwijkend totaal cholesterol boven 5, LDL boven 3, HDL onder 1,0 en triglyceriden boven 2 mmol/l. bron
- Nordestgaard BG, Langsted A, Mora S et al. (2016). Fasting is not routinely required for determination of a lipid profile: joint consensus statement from the European Atherosclerosis Society and European Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine. European Heart Journal. PMID: 27122601 [Richtlijn] Consensusverklaring van twee Europese verenigingen over de vraag of een vetprofiel in het bloed nuchter bepaald moet worden. De veranderingen na maaltijden zijn klinisch niet relevant, dus wordt routinematig niet-nuchter prikken aanbevolen, met nuchter prikken als de triglyceriden boven 5 mmol/l liggen. bron
- Thuisarts (2026b). Ik heb misschien een erfelijk hoog cholesterol (FH). Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 08-07-2026. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over erfelijk hoog cholesterol (FH): waaraan je het kunt herkennen, hoe DNA-onderzoek gaat en wat het betekent voor je familie. Broers, zussen en kinderen hebben elk een kans van 1 op 2 dat ze de gen-fout ook hebben. bron
- FMS (2018b). Richtlijn Erfelijke dyslipidemie in de 2e en 3e lijn, module Meten Lp(a). Federatie Medisch Specialisten, Richtlijnendatabase. [Richtlijn, FMS] Module van de Nederlandse specialistenrichtlijn over wanneer Lp(a) gemeten wordt. Meten kan overwogen worden bij hart- en vaatziekte op jonge leeftijd bij jezelf of in de familie, maar niet als screening voor iedereen. bron
- Kronenberg F, Mora S, Stroes ESG et al. (2022). Lipoprotein(a) in atherosclerotic cardiovascular disease and aortic stenosis: a European Atherosclerosis Society consensus statement. PMID: 36036785 [Richtlijn] Consensusverklaring van de Europese Atherosclerose Vereniging over lipoproteïne(a) bij hart- en vaatziekten en vernauwing van de aortaklep. Het paneel adviseert om Lp(a) bij volwassenen minstens één keer te meten en beschouwt een hoog gehalte als een oorzakelijke risicofactor. bron
- Contois JH, Langlois MR, Cobbaert C et al. (2023). Standardization of Apolipoprotein B, LDL-Cholesterol, and Non-HDL-Cholesterol. PMID: 37489721 [Observationeel] Overzichtsartikel over de vraag of de meting van apolipoproteïne B voldoende gestandaardiseerd is voor de zorg. De auteurs stellen dat dit zo is en dat apoB nauwkeuriger, preciezer en selectiever te meten is dan LDL-cholesterol of non-HDL-cholesterol. bron
Verder lezen
HDL-cholesterol: wat je waarde betekent als hij te laag of te hoog is
Wat je HDL-cholesterol betekent: welke waarde goed is, wat een te laag of heel hoog HDL zegt en…
Lees → CholesterolLDL-cholesterol: wat je waarde betekent en hoe je hem omlaag krijgt
LDL-cholesterol: wat je waarde betekent, wanneer hij te hoog is, hoeveel een lager LDL scheelt en wat je…
Lees → CholesterolOvergang en cholesterol: waarom je lipidenprofiel verandert rond de menopauze
Waarom LDL en ApoB rond de menopauze stijgen, hoeveel daarvan aan hormonen ligt, en welke markers op dat…
Lees →