Familiaire hypercholesterolemie (FH): erfelijk hoog cholesterol herkennen en behandelen
Ja, een hoog cholesterol kan erfelijk zijn. Bij familiaire hypercholesterolemie (FH) zit er een fout in een gen, waardoor je lever het cholesterol niet goed uit je bloed haalt. Je cholesterol is dan meestal erg hoog, vaak al als je jong bent. Je kunt eraan denken als je cholesterol heel hoog is, als iemand in je naaste familie het heeft en soms bij dikke plekken op je pezen. Een DNA-onderzoek kan uitwijzen of je de gen-fout hebt. Het goede nieuws: FH is te behandelen. Weet je dat je het hebt, dan kunnen ook je familieleden zich laten testen.
Dit artikel is educatief en geen persoonlijk medisch advies. Bespreek je uitslag en je behandeling met je huisarts.
Je huisarts belt met je uitslag: je cholesterol is hoog, terwijl je gezond eet en genoeg beweegt. Of je moeder vertelt dat haar cholesterol “altijd al hoog was” en dat ze daar medicijnen voor slikt. Dan komt de vraag vanzelf: zit dit in de familie? En wat betekent dat voor jou en voor je kinderen?
Wat is erfelijk hoog cholesterol?
Bij erfelijk hoog cholesterol heb je een fout in een gen. Door die fout kan je lever het cholesterol niet goed uit je bloed weghalen1. Vergelijk het met een gootsteen waarvan de afvoer half dicht zit: de kraan loopt gewoon, maar het water zakt langzaam weg en blijft daardoor hoog staan. Zo blijft er ook meer LDL-cholesterol in je bloed rondgaan.
Wie de gen-fout heeft, heeft meestal een erg hoog cholesterol, vaak al op jonge leeftijd. Dat geldt niet voor iedereen: sommige mensen met de gen-fout hebben geen hoog cholesterol1. Ter vergelijking: bij gezonde mensen die geen medicijnen gebruiken is een LDL-cholesterol onder de 3 mmol/l meestal goed2.
Je kunt de gen-fout van één ouder erven of van allebei. Artsen spreken dan van heterozygote en homozygote FH. Een Europese afspraak tussen artsen en laboratoria noemt voor elke vorm een grens waarboven iemand apart moet worden doorverwezen: een LDL-cholesterol boven 5 mmol/l bij de vorm van één ouder en boven 13 mmol/l bij de vorm van beide ouders3.
Waaraan kun je erfelijk hoog cholesterol herkennen?
Een hoog cholesterol geeft zelf geen klachten2. Toch zijn er dingen die aan erfelijk hoog cholesterol doen denken1:
- Een heel erg hoog cholesterol op je uitslag.
- Dikke plekken op je pezen, vooral op je achillespees of op de pezen aan de bovenkant van je handen.
- Een witgele ring rond het gekleurde deel van je oog, als je jonger bent dan 45.
- Gele bultjes rond je ogen.
- Zelf jong een hart- of vaatziekte: je kreeg die voordat je 60 was.
- Iemand in je naaste familie: je vader, moeder, kind, broer of zus heeft erfelijk hoog cholesterol, of een arts denkt dat ze het misschien hebben.
Je hoeft maar één van deze dingen te herkennen om het bij je huisarts aan te kaarten. Dikke plekken en een ring in je oog kun je zelf zien. Een hoog cholesterol zie je alleen op een uitslag.
Komen hart- en vaatziekten op jonge leeftijd in je familie voor, dan is dat voor je huisarts een reden om laagdrempelig je risico in kaart te brengen. Vaak gaat zo’n familiegeschiedenis samen met een andere risicofactor, bijvoorbeeld een hoog cholesterol4.
Hoe zoek je uit of je het hebt?
Of je de gen-fout hebt, kan een DNA-onderzoek uitwijzen. Er wordt bloed bij je geprikt en in een laboratorium kijken ze of je de gen-fout hebt. Na twee of drie maanden krijg je de uitslag1.
Niet iedereen met een hoog cholesterol komt daarvoor in aanmerking. Volgens de richtlijn waarmee huisartsen en specialisten werken, kan genetisch onderzoek gerechtvaardigd zijn bij een zeer hoog LDL-cholesterol, hoger dan bij 95 van de 100 mensen van jouw leeftijd en geslacht, als daar nog iets bij komt4:
- hart- en vaatziekten op jonge leeftijd of een verhoogd cholesterol in je familie;
- of dikke plekken op je pezen of een ring rond het gekleurde deel van je oog voordat je 40 bent, want voor DNA-onderzoek houdt de richtlijn 40 aan, iets lager dan de 45 uit de lijst hierboven.
Zo’n onderzoek heeft voordelen en nadelen. Een voordeel kan zijn dat je familieleden zich daarna ook kunnen laten testen. Maar niet iedereen vindt het prettig om te weten dat dit in de familie zit1. Neem rustig de tijd om dat met je huisarts door te praten.
Wat betekent het voor je familie?
Heb je de gen-fout, dan kunnen je broers, zussen en kinderen hem ook hebben. Elk van hen heeft een kans van 1 op 21. Je kunt het zien als een munt die voor ieder kind en iedere broer of zus opnieuw wordt opgegooid: hoe het bij de een uitvalt, zegt niets over de ander.
Andersom werkt het ook. Heeft je vader, moeder, broer, zus of kind erfelijk hoog cholesterol, dan is dat voor jou een reden om naar je huisarts te gaan1. Het is dus de moeite waard om het in je familie te vertellen als je het hebt, zodat de anderen kunnen kiezen of ze het willen weten.
Wat gebeurt er als je erfelijk hoog cholesterol hebt?
Bij erfelijk hoog cholesterol zijn cholesterolverlagende medicijnen, zoals statines, meestal nodig. Of dat bij jou zo is, vertelt je huisarts of praktijkondersteuner5. Bij mensen met verschillende hart- en vaatziekten verlaagden statines in gelote proeven het LDL-cholesterol, het totaal cholesterol en de triglyceriden6.
Er zijn ook nieuwere middelen, die je arts met je kan bespreken. Twee daarvan zijn onderzocht bij volwassenen met de vorm van één ouder. In de eerste proef kregen de deelnemers vier prikken, verspreid over ruim een jaar. Hun LDL-cholesterol lag na bijna anderhalf jaar bijna 40 procent lager, terwijl het met een nepmiddel iets steeg7. In de tweede proef gebruikten alle deelnemers al een statine en was hun LDL-cholesterol toch te hoog. Wie daarnaast elke dag de nieuwe pil kreeg, had na een half jaar ruim de helft minder LDL-cholesterol dan bij de start, terwijl het met een nepmiddel nauwelijks veranderde8. Wat die twee middelen op de lange duur doen voor hart en bloedvaten, is in deze proeven niet gemeten.
Statines kunnen bijwerkingen geven, zoals spierpijn9. Heb je daar last van, bespreek het dan met je huisarts.
Gezond leven blijft daarnaast belangrijk, ook als je medicijnen slikt5. Roken, een hoge bloeddruk, te weinig bewegen en te zwaar zijn maken de kans op een ziekte van hart en bloedvaten groter, bovenop een hoog cholesterol2. Thuisarts geeft mensen met erfelijk hoog cholesterol daarom deze adviezen1:
- stop met roken;
- eet en drink gezond en drink geen alcohol;
- beweeg genoeg en zit niet te lang achter elkaar stil;
- val af als je te zwaar bent;
- zoek manieren om beter met stress om te gaan.
Wat je op je bord kunt veranderen, lees je in cholesterol verlagen met voeding. Is je cholesterol eenmaal goed, dan kom je één keer per jaar op controle bij je huisarts of praktijkondersteuner1.
Wanneer naar je huisarts?
Een hoog cholesterol geeft geen klachten, dus je gaat naar je huisarts om je uitslag of je familie te bespreken. Maak een afspraak als:
- je bij jezelf een van de tekenen hierboven ziet, zoals dikke plekken op je pezen, gele bultjes rond je ogen of een witgele ring in je oog voor je 45e1;
- je vader, moeder, broer, zus of kind erfelijk hoog cholesterol heeft1;
- hart- en vaatziekten op jonge leeftijd in je familie voorkomen4;
- je totaal cholesterol 8 of hoger is5;
- je statines gebruikt en last hebt van bijwerkingen zoals spierpijn1.
Stop niet op eigen initiatief met een medicijn dat je voorgeschreven hebt gekregen.
Wat je hieruit kunt meenemen
Een erg hoog cholesterol, vooral als je nog jong bent of als het in je familie voorkomt, verdient een gesprek met je huisarts. Je voelt er niets van, dus let op je uitslag en op wat er in je familie speelt. Blijkt het erfelijk te zijn, dan weet je meteen iets wat ook voor je broers, zussen en kinderen telt: ieder van hen heeft de helft kans op dezelfde gen-fout. En je weet dat er iets aan te doen is: met medicijnen die je samen met je huisarts kiest en met een gezond leven ernaast.
Veelgestelde vragen
Kun je FH hebben zonder hoog cholesterol?
Kan ik erfelijk hoog cholesterol met voeding of supplementen aanpakken?
Heeft een hoog Lp(a) met FH te maken?
Hoe vaak moet ik op controle als ik FH heb?
Bewijsoverzicht
Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.
| Bewering | Bewijsniveau | Wat het bewijs wel zegt | Wat het niet zegt | Bron |
|---|---|---|---|---|
| Statines verlagen het LDL-cholesterol | Sterk | In gelote proeven bij mensen met verschillende hart- en vaatziekten daalden LDL-cholesterol, totaal cholesterol en triglyceriden | Hoeveel het LDL bij FH daalt: FH is niet apart onderzocht | 6 |
| Een prik (inclisiran) verlaagt het LDL-cholesterol bij heterozygote FH | Redelijk | Bij volwassenen met FH die vier prikken kregen, lag het LDL na bijna anderhalf jaar duidelijk lager dan met een nepmiddel, met vergelijkbare bijwerkingen | Wat het middel doet voor hart- en vaatziekten | 7 |
| Een nieuwe dagelijkse pil verlaagt het LDL-cholesterol bij heterozygote FH | Redelijk | Bij volwassenen met FH die al een statine gebruikten daalde het LDL na een half jaar en na een jaar sterk ten opzichte van een nepmiddel, met vergelijkbare bijwerkingen | Wat het middel doet voor hart- en vaatziekten en na meer dan een jaar; één studie | 8 |
| Statines kunnen spierpijn geven | Redelijk | In gelote proeven bij verschillende ziekten kwam spierpijn voor; een sterke stijging van de leverwaarden was zeldzaam | Hoe vaak dit bij FH voorkomt: FH is niet apart onderzocht | 9 |
Zie ook
Bronnen
- Thuisarts (2026b). Ik heb misschien een erfelijk hoog cholesterol (FH). Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 08-07-2026. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over erfelijk hoog cholesterol (FH): waaraan je het kunt herkennen, hoe DNA-onderzoek gaat en wat het betekent voor je familie. Broers, zussen en kinderen hebben elk een kans van 1 op 2 dat ze de gen-fout ook hebben. bron
- Thuisarts (2024). Ik heb een hoog cholesterol. Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 05-09-2024. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over een hoog cholesterol. Het geeft geen klachten maar vergroot op den duur het risico op hart- en vaatziekten; een totaal cholesterol onder 5 is meestal goed en boven 8 erg hoog. bron
- Nordestgaard BG, Langsted A, Mora S et al. (2016). Fasting is not routinely required for determination of a lipid profile: joint consensus statement from the European Atherosclerosis Society and European Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine. European Heart Journal. PMID: 27122601 [Richtlijn] Consensusverklaring van twee Europese verenigingen over de vraag of een vetprofiel in het bloed nuchter bepaald moet worden. De veranderingen na maaltijden zijn klinisch niet relevant, dus wordt routinematig niet-nuchter prikken aanbevolen, met nuchter prikken als de triglyceriden boven 5 mmol/l liggen. bron
- NHG (2026). NHG-Standaard en multidisciplinaire richtlijn Cardiovasculair risicomanagement (CVRM), samenvatting. Nederlands Huisartsen Genootschap en Federatie Medisch Specialisten, Richtlijnendatabase, gepubliceerd 24-09-2026. [Richtlijn, NHG/FMS] De richtlijn van huisartsen en medisch specialisten over het voorkomen van hart- en vaatziekten: bij wie het risico wordt geschat, hoe dat met SCORE2 gaat en welke LDL-streefwaarde geldt bij behandeling. Streefwaarden zijn onder 2,6 mmol/l bij een verhoogd risico en onder 1,8 mmol/l na een doorgemaakte hart- of vaatziekte. bron
- Thuisarts (2026a). Ik wil mijn cholesterol lager maken. Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 08-07-2026. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over een lager cholesterol door gezond leven: niet roken, gezond eten, genoeg bewegen, afvallen bij overgewicht en geen alcohol. Rode-gist-rijst-pillen worden afgeraden en visolie helpt waarschijnlijk niet tegen hart- en vaatziekten. bron
- Aslani S, Razi B, Imani D, et al. (2023). Effect of Statins on the Blood Lipid Profile in Patients with Different Cardiovascular Diseases: A Systematic Review with Meta-analysis of Randomized Clinical Trials. PMID: 36453499. [Systematic_Review] Samenvatting van gelote proeven bij mensen met verschillende hart- en vaatziekten naar het effect van statines op bloedvetten. Statines verlaagden het totaal cholesterol, LDL-cholesterol en triglyceriden en verhoogden het HDL-cholesterol.
- Raal FJ, Kallend D, Ray KK, et al. (2020). Inclisiran for the Treatment of Heterozygous Familial Hypercholesterolemia. PMID: 32197277 Gelote proef bij 482 volwassenen met erfelijk verhoogd cholesterol, die op vier momenten inclisiran of placebo ingespoten kregen. Op dag 510 was het LDL-cholesterol met 39,7% gedaald in de inclisirangroep en met 8,2% gestegen met placebo, met vergelijkbare bijwerkingen.
- Ballantyne CM, Gellis L, Tardif JC, et al. (2026). Efficacy and Safety of Oral PCSK9 Inhibitor Enlicitide in Adults With Heterozygous Familial Hypercholesterolemia: A Randomized Clinical Trial. PMID: 41206969 Gelote proef van 52 weken bij 303 volwassenen met erfelijk hoog cholesterol die ondanks statines een te hoog LDL hadden en enlicitide (een pil) of placebo kregen. Na 24 weken was het LDL-cholesterol 58,2% lager met enlicitide, tegenover 2,6% hoger met placebo, met vergelijkbare bijwerkingen.
- Li W, Wang D, Lin C, et al. (2025). A Meta-Analysis of the Incidence of Adverse Reactions of Statins in Various Diseases. PMID: 40529509. [Systematic_Review] Samenvatting van 41 gelote proeven met 64.728 mensen naar bijwerkingen van statines bij verschillende ziekten. De bijwerkingen verschilden per groep en per soort statine, maar spierpijn kwam in veel groepen even vaak voor bij matige en hoge doses.
- FMS (2018b). Richtlijn Erfelijke dyslipidemie in de 2e en 3e lijn, module Meten Lp(a). Federatie Medisch Specialisten, Richtlijnendatabase. [Richtlijn, FMS] Module van de Nederlandse specialistenrichtlijn over wanneer Lp(a) gemeten wordt. Meten kan overwogen worden bij hart- en vaatziekte op jonge leeftijd bij jezelf of in de familie, maar niet als screening voor iedereen. bron
- Mach F, Baigent C, Catapano AL et al. (2020). 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: lipid modification to reduce cardiovascular risk. European Heart Journal. PMID: 31504418 [Richtlijn] De Europese richtlijn uit 2019 voor de behandeling van verhoogde bloedvetten. Ze deelt mensen in vier risicogroepen in, elk met een eigen doel voor LDL-cholesterol, van onder 3,0 mmol/l bij een laag risico tot onder 1,4 mmol/l bij een zeer hoog risico. bron
Verder lezen
HDL-cholesterol: wat je waarde betekent als hij te laag of te hoog is
Wat je HDL-cholesterol betekent: welke waarde goed is, wat een te laag of heel hoog HDL zegt en…
Lees → CholesterolLDL-cholesterol: wat je waarde betekent en hoe je hem omlaag krijgt
LDL-cholesterol: wat je waarde betekent, wanneer hij te hoog is, hoeveel een lager LDL scheelt en wat je…
Lees → CholesterolOvergang en cholesterol: waarom je lipidenprofiel verandert rond de menopauze
Waarom LDL en ApoB rond de menopauze stijgen, hoeveel daarvan aan hormonen ligt, en welke markers op dat…
Lees →