Cholesterol referentiewaarden: welk streefgetal geldt voor jou?
Er bestaat geen cholesterolgetal dat voor iedereen het doel is en ook geen tabel met streefwaarden per leeftijd. Welk getal bij jou past, hangt af van je risico op hart- en vaatziekten. Dat risico schat je huisarts uit je hele plaatje: je cholesterol samen met dingen als roken, bloeddruk en diabetes. Een streefwaarde krijg je pas als je een cholesterolverlager gaat gebruiken. Bij de huisarts is dat een LDL onder 2,6 mmol/l, of onder 1,8 als je al een hart- of vaatziekte hebt gehad. Gebruik je geen medicijnen, dan heb je geen streefwaarde. Je huisarts kijkt dan naar je risico.
Dit artikel is educatief en geen persoonlijk medisch advies. Bespreek je uitslag en je behandeling met je huisarts.
Je uitslag is binnen: een totaal cholesterol van 5,8 en een LDL van 3,6, met een sterretje erachter. Online vind je tabellen met normale waarden voor jouw leeftijd die allemaal iets anders zeggen. Je huisarts vindt het intussen nog niet nodig om iets te doen. Welk getal moet jij nu eigenlijk halen?
Waarom staat je streefgetal niet op je uitslag?
Je streefgetal staat niet op je uitslag omdat het laboratorium jouw risico niet kent. Het lab legt je waarden naast vaste afkapwaarden: grenzen waarboven een uitslag opvalt. Bij bloed dat niet nuchter is afgenomen geldt bijvoorbeeld een LDL boven de 3 als afwijkend1. Zo’n sterretje vraagt je huisarts om beter te kijken, maar het zegt niet welk getal jij moet halen. Wat elk getal op je uitslag betekent, lees je bij de cholesterol-normaalwaarden.
Een streefwaarde begint bij jou: hoe groot is de kans dat je de komende jaren een hartinfarct of beroerte krijgt? Vergelijk het met een maximumsnelheid. Vijftig per uur is op een provinciale weg rustig en op een schoolplein veel te hard. Zo kan dezelfde LDL voor je buurvrouw prima zijn en voor jou te hoog, als jij al eens een hartinfarct hebt gehad.
Daarom staat er in de richtlijnen ook geen tabel met streefwaarden per leeftijd. Je huisarts en de Europese richtlijn koppelen het doel aan je risico en aan wat je al hebt meegemaakt2,3. Je leeftijd telt wel mee: die bepaalt welk rekenmodel je huisarts gebruikt, en na je zeventigste weegt hij anders af2.
Hoe schat je huisarts je risico?
Je huisarts schat met een rekenmodel hoe groot je kans is op een hart- of vaatziekte in de komende tien jaar. Tussen 40 en 70 jaar heet dat model SCORE2, tussen 70 en 90 jaar SCORE2-OP, waarbij OP staat voor oudere personen2. Uit je bloed gebruikt het model je non-HDL-cholesterol: je totaal cholesterol min je HDL. Bij een totaal cholesterol van 5,8 en een HDL van 1,4 is dat 4,4 mmol/l. Non-HDL telt het cholesterol in alle ‘slechte’ deeltjes bij elkaar op en kan ook in bloed dat niet nuchter is afgenomen worden bepaald2.
Of je zo’n schatting krijgt, hangt af van je situatie2:
- Er zijn aanwijzingen voor een verhoogd risico: je rookt, hebt ernstig overgewicht, een verhoogde bloeddruk of een hoog cholesterol, of hart- en vaatziekten komen in je familie al op jonge leeftijd voor. Dan schat je huisarts je risico.
- Je bent man vanaf 40, of vrouw vanaf 50 of na de overgang: dan kan een schatting overwogen worden. Ben je jonger en zijn er geen risicofactoren bekend, dan schat je huisarts je risico niet standaard.
- Je risico staat al vast: wie al een hart- of vaatziekte heeft gehad, of diabetes, chronische nierschade, een sterk verhoogde bloeddruk of bekende familiaire hypercholesterolemie heeft, hoeft geen rekensom. Je valt dan meteen in een risicogroep.
De schatting wordt herhaald, bijvoorbeeld elke vijf jaar of vaker als je risico dicht bij de grens voor behandeling ligt. Komen hart- en vaatziekten in je familie op jonge leeftijd voor, dan is dat een goede reden om je risico te laten schatten, ook als je jonger bent dan 40 of 50. Als zelfstandige risicofactor tellen ze in de richtlijn niet mee, omdat ze vaak samengaan met andere factoren zoals een hoog cholesterol2.
Welk streefgetal noemt je huisarts als je behandeld wordt?
Een streefgetal krijg je bij je huisarts pas als je een cholesterolverlager gaat gebruiken. Het getal hangt dan af van wat je al hebt meegemaakt2:
- Je hebt al een hart- of vaatziekte gehad: streef naar een LDL onder 1,8 mmol/l.
- Je hebt een verhoogd risico, maar nog geen hart- of vaatziekte: streef naar een LDL onder 2,6 mmol/l.
Beide getallen gelden tot en met 70 jaar. Je huisarts kan ook je non-HDL volgen: bij een LDL onder 1,8 hoort een non-HDL onder 2,6, bij een LDL onder 2,6 een non-HDL onder 3,4 mmol/l2. Voor HDL en triglyceriden noemt de richtlijn geen streefgetal, behalve als je triglyceriden uitzonderlijk hoog zijn. Of je een cholesterolverlager nodig hebt, hangt af van je risico als geheel4.
Zit je met medicijnen net boven je streefwaarde, schrik dan niet. Volgens de richtlijn kan een waarde net erboven soms geaccepteerd worden: streefwaarden geven richting aan de behandeling, maar dicteren die niet2.
Wat zegt de Europese richtlijn?
De Europese richtlijn deelt mensen in vier risicogroepen in en geeft elke groep een eigen doel voor LDL3:
- Laag risico: LDL onder 3,0 mmol/l.
- Matig risico: LDL onder 2,6 mmol/l.
- Hoog risico: LDL onder 1,8 mmol/l.
- Zeer hoog risico: LDL onder 1,4 mmol/l.
Daarnaast noemt die richtlijn een tweede doel voor non-HDL: onder 3,4 bij een matig, onder 2,6 bij een hoog en onder 2,2 mmol/l bij een zeer hoog risico3.
Je huisarts werkt met de Nederlandse richtlijn, die twee streefgetallen kent in plaats van vier. Lees de twee lijsten dus los van elkaar, ook al komen sommige getallen overeen. Zie je online een doel van 1,4 mmol/l, dan komt dat uit deze Europese richtlijn.
Waarom draait een streefgetal om je LDL?
LDL is meer dan een teken van risico: het veroorzaakt zelf slagaderverkalking. Europese deskundigen legden erfelijkheidsonderzoek, onderzoek in grote bevolkingsgroepen en gelote proeven met cholesterolverlagers naast elkaar. Alles wees dezelfde kant op5. Je kunt het vergelijken met een rivier die slib afzet: hoe meer slib het water meevoert en hoe langer het stroomt, hoe dikker de laag op de oever. Zo groeit je risico met de hoeveelheid LDL, en het lijkt ook te groeien met het aantal jaren dat die langs je vaatwand stroomt. Omgekeerd daalt het naarmate je LDL verder en langer omlaag gaat5.
Ook de jonge jaren tellen mee. Bij bijna vierduizend jonge volwassenen voorspelde één meting tussen hun 18e en 30e goed hoeveel LDL ze tot hun veertigste opbouwden. Wie bij het kwart met de hoogste opbouw hoorde, kreeg na zijn veertigste ongeveer vier keer zo vaak een hartinfarct of beroerte als wie bij het laagste kwart hoorde6. Zulk onderzoek laat zien dat twee dingen samen voorkomen. Dat LDL daarbij zelf een rol speelt, volgt uit het bredere bewijs hierboven.
Gelden dezelfde getallen na je zeventigste?
Na je zeventigste weegt je huisarts meer af. De streefwaarden van de Nederlandse richtlijn gelden tot en met 70 jaar, al is dat geen harde grens. Boven de 70 is het advies over het voorschrijven van cholesterolverlagers terughoudender2.
Toch blijft cholesterol op hoge leeftijd meetellen. In 29 gelote proeven met samen ruim 244.000 deelnemers waren ruim 21.000 mensen 75 jaar of ouder. Bij hen daalde de kans op een grote hart- of vaatgebeurtenis, zoals een hartinfarct of beroerte, met 26 procent voor elke mmol/l dat hun LDL lager werd. Dat verschilde niet duidelijk van het effect bij de jongere deelnemers7. Ook bij Nederlandse negentigplussers hing een erfelijke aanleg voor een hoog LDL nog samen met een hogere sterfte8. Wat bij jou past, bespreek je daarom met je huisarts.
Wanneer naar je huisarts?
Een hoog cholesterol geeft geen klachten9, dus je merkt zelf niet of je risico hoog is. Maak een afspraak om je uitslag of je risico te bespreken als:
- je totaal cholesterol 8 of hoger is4;
- je vader, moeder, broer, zus of kind erfelijk hoog cholesterol heeft, of je zelf vóór je zestigste een hart- of vaatziekte kreeg10;
- hart- en vaatziekten in je familie op jonge leeftijd voorkomen2;
- je rookt of een hoge bloeddruk hebt en je risico nog nooit is geschat2;
- je een cholesterolverlager gebruikt en niet weet welk streefgetal bij jou hoort.
Stop niet op eigen initiatief met een medicijn dat je voorgeschreven hebt gekregen.
Denk je aan erfelijk hoog cholesterol, lees dan meer bij familiaire hypercholesterolemie.
Wat je hieruit kunt meenemen
Een streefgetal hoort bij jouw risico, dus laat je niet gek maken door een tabel per leeftijd. Zolang je geen cholesterolverlager gebruikt, heb je geen streefwaarde en kijkt je huisarts naar je risico als geheel. Wil je weten waar je staat, vraag je huisarts dan om een risicoschatting. Krijg je wel medicijnen, vraag dan welk streefgetal bij jou hoort en of je huisarts je LDL of je non-HDL volgt. Wat je zelf kunt doen, staat los van dat getal: Thuisarts noemt voor een lager cholesterol onder meer stoppen met roken, gezond eten en genoeg bewegen4.
Veelgestelde vragen
Wat is een normale cholesterolwaarde voor mijn leeftijd?
Is er een streefwaarde voor HDL, triglyceriden of de ratio?
Gelden er andere streefwaarden voor vrouwen?
Moet ik ApoB of Lp(a) laten meten om mijn doel te kennen?
Krijg ik medicijnen als mijn cholesterol hoog is?
Bewijsoverzicht
Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.
| Bewering | Bewijsniveau | Wat het bewijs wel zegt | Wat het niet zegt | Bron |
|---|---|---|---|---|
| LDL veroorzaakt slagaderverkalking, en het risico daalt naarmate LDL verder en langer omlaag gaat | Beperkt | Erfelijkheidsonderzoek, bevolkingsonderzoek en gelote proeven wijzen samen dezelfde kant op | Welk streefgetal bij jou past: dat volgt uit je eigen risico | 5 |
| Eén meting tussen 18 en 30 jaar voorspelt de LDL-opbouw tot 40, en een hoge opbouw gaat samen met meer hart- en vaatziekten daarna | Beperkt | Bij bijna 4.000 jonge volwassenen voorspelde één meting de opbouw goed; het hoogste kwart kreeg na 40 ongeveer vier keer zo vaak een hartinfarct of beroerte als het laagste kwart | Dat het LDL hier de oorzaak was: het onderzoek volgde mensen en liet samenhang zien | 6 |
| LDL verlagen werkt ook bij 75-plussers | Redelijk | In gelote proeven daalde bij 75-plussers het risico op grote hart- en vaatgebeurtenissen met 26% per mmol/l lager LDL, zonder duidelijk verschil met jongere deelnemers | Welk streefgetal boven de 75 past; 75-plussers waren een kleine minderheid van de deelnemers | 7 |
| Een erfelijke aanleg voor hoog LDL telt ook op zeer hoge leeftijd mee | Beperkt | Bij Nederlandse ouderen hing die aanleg ook boven de 90 samen met een hogere sterfte | Wat het verlagen van LDL op die leeftijd oplevert; het onderzoek keek naar aanleg en niet naar behandeling | 8 |
Zie ook
Bronnen
- FMS (2018a). Richtlijn Cardiovasculair risicomanagement, module Nuchter bloedprikken bij CVRM. Federatie Medisch Specialisten, Richtlijnendatabase, beoordeeld 01-06-2021. [Richtlijn, FMS] Module van de Nederlandse richtlijn over de vraag of je nuchter moet zijn voor een cholesteroltest. Het advies is niet-nuchter prikken, met als afwijkend totaal cholesterol boven 5, LDL boven 3, HDL onder 1,0 en triglyceriden boven 2 mmol/l. bron
- NHG (2026). NHG-Standaard en multidisciplinaire richtlijn Cardiovasculair risicomanagement (CVRM), samenvatting. Nederlands Huisartsen Genootschap en Federatie Medisch Specialisten, Richtlijnendatabase, gepubliceerd 24-09-2026. [Richtlijn, NHG/FMS] De richtlijn van huisartsen en medisch specialisten over het voorkomen van hart- en vaatziekten: bij wie het risico wordt geschat, hoe dat met SCORE2 gaat en welke LDL-streefwaarde geldt bij behandeling. Streefwaarden zijn onder 2,6 mmol/l bij een verhoogd risico en onder 1,8 mmol/l na een doorgemaakte hart- of vaatziekte. bron
- Mach F, Baigent C, Catapano AL et al. (2020). 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: lipid modification to reduce cardiovascular risk. European Heart Journal. PMID: 31504418 [Richtlijn] De Europese richtlijn uit 2019 voor de behandeling van verhoogde bloedvetten. Ze deelt mensen in vier risicogroepen in, elk met een eigen doel voor LDL-cholesterol, van onder 3,0 mmol/l bij een laag risico tot onder 1,4 mmol/l bij een zeer hoog risico. bron
- Thuisarts (2026a). Ik wil mijn cholesterol lager maken. Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 08-07-2026. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over een lager cholesterol door gezond leven: niet roken, gezond eten, genoeg bewegen, afvallen bij overgewicht en geen alcohol. Rode-gist-rijst-pillen worden afgeraden en visolie helpt waarschijnlijk niet tegen hart- en vaatziekten. bron
- Ference BA, Ginsberg HN, Graham I et al. (2017). Low-density lipoproteins cause atherosclerotic cardiovascular disease. 1. Evidence from genetic, epidemiologic, and clinical studies. A consensus statement from the European Atherosclerosis Society Consensus Panel. Eur Heart J. PMID: 28444290 [Richtlijn/Consensus] Consensusverklaring van Europese deskundigen over genetische, bevolkings- en klinische studies naar de vraag of LDL slagaderverkalking veroorzaakt. De auteurs stellen dat de overeenstemmende uitkomsten uit al deze soorten studies vaststellen dat LDL hart- en vaatziekten veroorzaakt. bron
- Wilkins JT, Ning H, Allen NB et al. (2024). Prediction of Cumulative Exposure to Atherogenic Lipids During Early Adulthood. PMID: 39232632 [Cohortstudie] Groep jonge volwassenen (3995 deelnemers van de CARDIA-studie) om te onderzoeken of één meting van LDL- of non-HDL-cholesterol tussen 18 en 30 jaar de blootstelling tot 40 jaar voorspelt. Eén meting voorspelde dit goed, en wie hoog zat had na 40 jaar een veel grotere kans op hart- en vaatziekten. bron
- Gencer B, Marston NA, Im K et al. (2020). Efficacy and safety of lowering LDL cholesterol in older patients: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. PMID: 33186535 [Systematische review] Samenvatting van 29 gelote proeven met 244.090 patiënten naar het verlagen van LDL-cholesterol bij mensen van 75 jaar en ouder. Per mmol/l daling nam het risico op grote hart- en vaatgebeurtenissen af met 26%, zonder duidelijk verschil met jongere patiënten. bron
- Postmus I, Deelen J, Sedaghat S et al. (2015). LDL cholesterol still a problem in old age? A Mendelian randomization study. PMID: 25855712 [Observationeel] Onderzoek met een genetische risicoscore voor LDL-cholesterol in drie Nederlandse groepen, waaronder 3270 deelnemers van de Leiden Longevity Study. Een genetische aanleg voor hoog LDL-cholesterol hing samen met hogere sterfte, ook boven 90 jaar, en een gunstig profiel met families met een lange levensduur. bron
- Thuisarts (2024). Ik heb een hoog cholesterol. Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 05-09-2024. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over een hoog cholesterol. Het geeft geen klachten maar vergroot op den duur het risico op hart- en vaatziekten; een totaal cholesterol onder 5 is meestal goed en boven 8 erg hoog. bron
- Thuisarts (2026b). Ik heb misschien een erfelijk hoog cholesterol (FH). Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 08-07-2026. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over erfelijk hoog cholesterol (FH): waaraan je het kunt herkennen, hoe DNA-onderzoek gaat en wat het betekent voor je familie. Broers, zussen en kinderen hebben elk een kans van 1 op 2 dat ze de gen-fout ook hebben. bron
- FMS (2018b). Richtlijn Erfelijke dyslipidemie in de 2e en 3e lijn, module Meten Lp(a). Federatie Medisch Specialisten, Richtlijnendatabase. [Richtlijn, FMS] Module van de Nederlandse specialistenrichtlijn over wanneer Lp(a) gemeten wordt. Meten kan overwogen worden bij hart- en vaatziekte op jonge leeftijd bij jezelf of in de familie, maar niet als screening voor iedereen. bron
Verder lezen
HDL-cholesterol: wat je waarde betekent als hij te laag of te hoog is
Wat je HDL-cholesterol betekent: welke waarde goed is, wat een te laag of heel hoog HDL zegt en…
Lees → CholesterolLDL-cholesterol: wat je waarde betekent en hoe je hem omlaag krijgt
LDL-cholesterol: wat je waarde betekent, wanneer hij te hoog is, hoeveel een lager LDL scheelt en wat je…
Lees → CholesterolOvergang en cholesterol: waarom je lipidenprofiel verandert rond de menopauze
Waarom LDL en ApoB rond de menopauze stijgen, hoeveel daarvan aan hormonen ligt, en welke markers op dat…
Lees →