LDL-cholesterol: wat je waarde betekent en hoe je hem omlaag krijgt
LDL-cholesterol is het deel van je cholesterol dat zich in de wand van je bloedvaten kan vastzetten. Daarom heet het slecht cholesterol. Ben je gezond en gebruik je geen medicijnen, dan is een LDL onder de 3 mmol/L meestal goed. Een hoger getal geeft geen klachten en is geen ziekte, maar het telt wel mee in je kans op hart- en vaatziekten. Je kunt er zelf iets aan doen, bijvoorbeeld door minder verzadigd vet te eten en niet te roken. Of je daarnaast medicijnen nodig hebt, hangt af van je hele risico. Dat zoekt je huisarts samen met jou uit.
Dit artikel is educatief en geen persoonlijk medisch advies. Bespreek je uitslag en je behandeling met je huisarts.
Je krijgt de uitslag van je bloedonderzoek en ziet een rijtje getallen over je cholesterol. Achter het LDL staat een sterretje, of de assistente zegt dat het “aan de hoge kant” is. Je voelt je prima, dus wat moet je ermee? Wat betekent dat getal, hoe erg is het en wat kun je er zelf aan doen?
Wat is LDL-cholesterol en waarom heet het “slecht”?
LDL is een vervoermiddel voor cholesterol. Gaat er te veel van rond, dan blijft een deel ervan steken in de wand van je bloedvaten. Zo werkt het:
- Het vervoer: cholesterol is een vettige stof die niet oplost in je bloed. Daarom reist het verpakt in kleine deeltjes. LDL is daar één van. Zie een LDL-deeltje als een bezorgbusje dat cholesterol naar je cellen brengt.
- De opruiming: je lever haalt de busjes weer uit je bloed. Bij een erfelijk hoog cholesterol lukt dat door een fout in een gen minder goed, waardoor het cholesterol vaak al op jonge leeftijd erg hoog is1. Meer daarover lees je bij familiaire hypercholesterolemie.
- De ophoping: hoe meer busjes er rondrijden, hoe meer er in de vaatwand blijven steken. Daar groeit langzaam een laagje dat je bloedvaten stugger en nauwer maakt. Dat heet slagaderverkalking.
Zo werkt het
Hoe LDL in je vaatwand blijft steken

- Het vervoerCholesterol is een vettige stof die niet oplost in je bloed. Daarom reist het verpakt in kleine deeltjes. Zie een LDL-deeltje als een bezorgbusje dat cholesterol naar je cellen brengt.
- De opruimingJe lever haalt de busjes weer uit je bloed. Bij een erfelijk hoog cholesterol lukt dat door een fout in een gen minder goed.
- De ophopingHoe meer busjes er rondrijden, hoe meer er in de vaatwand blijven steken. Daar groeit langzaam een laagje dat je bloedvaten stugger en nauwer maakt.
Dat heet slagaderverkalking. Hoe hoger je LDL en hoe meer jaren het hoog blijft, hoe groter de kans.
Volgens Europese deskundigen die genetisch onderzoek, bevolkingsonderzoek en proeven met cholesterolverlagers naast elkaar legden, veroorzaakt LDL slagaderverkalking en daarmee hart- en vaatziekten. Hoe hoger je LDL en hoe meer jaren het hoog blijft, hoe groter de kans2. Het HDL op je uitslag wordt daartegenover vaak het goede cholesterol genoemd. Wat elk getal op je uitslag betekent, lees je bij cholesterol normaalwaarden.
Hoe hoog mag je LDL zijn?
Ben je gezond en gebruik je geen medicijnen, dan is een LDL onder de 3 mmol/L meestal goed. Heb je al een grotere kans op hart- en vaatziekten, dan ligt die grens lager3:
- Onder 2,6: meestal goed als je een groot risico hebt op een ziekte aan je hart en bloedvaten.
- Onder 1,8: meestal goed als dat risico heel groot is.
Op de uitslag van het lab geldt een LDL boven de 3 mmol/L als afwijkend4. Voor je totaal cholesterol is onder de 5 meestal goed en boven de 8 erg hoog3. Wie al met cholesterolverlagers wordt behandeld, krijgt een eigen streefwaarde die bij zijn risico past5.
Of jij een groot risico hebt, hangt af van meer dan je LDL: roken, een hoge bloeddruk, diabetes en andere dingen tellen mee. Je huisarts kan uitzoeken hoe groot jouw risico als geheel is3. Schrik dus niet meteen van een getal boven de grens, want niet iedereen met een hoog cholesterol krijgt hart- en vaatziekten.
Hoeveel scheelt een lager LDL?
Elke millimol waarmee je LDL lager ligt, telt. In proeven met cholesterolverlagers kregen mensen per mmol/L daling ruim een vijfde minder vaak een hartinfarct, een beroerte door een afgesloten bloedvat of een dotter- of bypassbehandeling6. Voor statines en voor een aantal andere manieren om LDL te verlagen, waaronder een aangepast dieet, was de winst per mmol/L daling ongeveer even groot7.
Ook de tijd telt mee. Mensen die door hun aanleg hun hele leven een wat lager LDL hadden, kregen per mmol/L ruim de helft minder vaak een hartziekte. Dat was per mmol/L meer winst dan bij mensen die pas later in hun leven met een statine begonnen8. Later beginnen loont ook: in proeven met deelnemers van gemiddeld 62 jaar daalde het risico per mmol/L lager LDL nog steeds duidelijk7.
Hoe wordt je LDL bepaald en moet je nuchter zijn?
Nuchter hoef je niet te zijn: je cholesterol kan gewoon worden bepaald in bloed dat na het eten is afgenomen4. Na een gewone maaltijd ligt je LDL in de uren erna gemiddeld hooguit zo’n 0,2 mmol/L lager. Dat is te weinig om voor de beoordeling verschil te maken9. Je LDL wordt meestal uitgerekend uit de andere getallen op je uitslag10.
Het lab rekent zo: totaal cholesterol min HDL-cholesterol min de triglyceriden gedeeld door 2,2. Bij een totaal cholesterol van 5,5, een HDL van 1,3 en triglyceriden van 1,1 komt je LDL dus uit op 3,7. Zijn je triglyceriden hoog, dan gebruikt het lab die som niet en meet het je LDL direct. Bij welke waarde dat gebeurt, verschilt per lab4.
Je LDL is te hoog: wat kun je zelf doen?
Je krijgt je LDL omlaag door minder verzadigd vet te eten. Een gezond eetpatroon en een gezonde leefstijl beschermen je hart en bloedvaten daarnaast.
Waarom het werkt: verzadigd vet maakt je LDL hoger dan onverzadigd vet dat doet5. Wie minstens twee jaar minder verzadigd vet at, kreeg 17 procent minder vaak een hart- of vaatprobleem, al had het weinig of geen effect op de sterfte. Ook het LDL daalde een beetje. Onder mensen zonder hart- en vaatziekte moesten er 56 zo’n vier jaar minder verzadigd vet eten om bij één van hen een hart- of vaatprobleem te voorkomen11.
Zo doe je het: veel verzadigd vet zit in kaas, roomboter, volle melk, vet vlees, vleeswaren en worst. Ook chocolade, koek, gebak, snacks en zoutjes bevatten er veel van3. Bak in olie in plaats van roomboter en kies vaker voor magere zuivel en mager vlees.
Waarom het werkt: de richtlijn voor huisartsen en specialisten raadt dit eetpatroon aan om hart- en vaatziekten te voorkomen. Vezels verlagen je risico, net als groente, fruit, vis en ongezouten noten5. Soja verlaagt vooral je LDL-waarde een beetje: bij volwassenen met een normaal of licht verhoogd cholesterol daalde het LDL met gemiddeld 0,23 mmol/L als ze ongeveer 25 gram sojaeiwit per dag aten12. Of dat ook minder hart- en vaatziekten geeft, is daarbij niet gemeten.
Zo doe je het: zet vaker peulvruchten, volkorenproducten en groente op tafel, neem een handje ongezouten noten en vervang af en toe vlees door tofu of tempé.
Waarom het werkt: je kans op hart- en vaatziekten wordt groter naarmate er meer dingen meespelen die slecht zijn voor je hart en bloedvaten, zoals roken, weinig bewegen en te zwaar zijn3.
Zo doe je het: stop met roken, beweeg genoeg en zit niet te veel. Ben je te zwaar, probeer dan af te vallen. Drink liever geen alcohol en zorg voor minder stress13.
Hoe je je hele eetpatroon omzet, lees je bij cholesterol verlagen met voeding.
Aan sommige smeersels en zuivelproducten zijn plantensterolen toegevoegd, die je LDL een beetje verlagen5. In onderzoek bij volwassenen daalde het LDL bij gemiddeld 2,15 gram plantensterolen per dag met 0,34 mmol/L14. Dat onderzoek mat de LDL-waarde, niet of mensen minder vaak hart- en vaatziekten kregen. Supplementen met rode gist rijst of visolie raadt de richtlijn niet aan als manier om je LDL te verlagen5.
Wanneer komen medicijnen ter sprake?
Of je medicijnen nodig hebt bij een hoog cholesterol, hangt af van je risico13. Ben je tussen de 40 en 70 jaar en heb je nog geen hart- en vaatziekte, dan kan je huisarts met een rekenmodel (SCORE2) schatten hoe groot je kans op hart- en vaatziekten is in de komende tien jaar5. Bij een totaal cholesterol van 8 of hoger of bij een erfelijk hoog cholesterol zijn medicijnen meestal nodig. Ook in een paar andere situaties is dat zo. Je huisarts of praktijkondersteuner kan vertellen of medicijnen bij jou nodig zijn13.
Krijg je een cholesterolverlager zoals een statine, dan blijft gezond leven belangrijk13. De streefwaarde die je dan krijgt, geeft richting: een waarde er net boven is soms ook aanvaardbaar5.
Wanneer naar je huisarts?
Een hoog LDL voel je niet, want een hoog cholesterol geeft geen klachten3. Laat je huisarts daarom je risico op hart- en vaatziekten uitzoeken als:
- je LDL boven de 3 mmol/L ligt4;
- je totaal cholesterol 8 of hoger is, want dan zijn medicijnen meestal nodig13;
- in je familie hart- en vaatziekten op jonge leeftijd voorkomen5;
- veel mensen in je familie een heel hoog cholesterol hebben3;
- je rookt, een hoge bloeddruk hebt of ernstig overgewicht hebt5.
Stop niet op eigen initiatief met een medicijn dat je voorgeschreven hebt gekregen.
Wat je hieruit kunt meenemen
Een hoog LDL is geen ziekte en je voelt het niet, maar het telt wel: hoe hoger het is en hoe langer het zo blijft, hoe meer je bloedvaten ervan merken. Elke mmol/L lager scheelt, ook als die daling uit je eten komt. Op je bord betekent dat: minder kaas, roomboter, vet vlees en koek. Kies vaker voor olie, peulvruchten, groente en volkoren. Niet roken en genoeg bewegen helpen je hart en bloedvaten ook. Laat je huisarts je risico als geheel bekijken, want pas dan weet je of medicijnen bij jou passen.
Veelgestelde vragen
Kan je LDL te laag zijn?
Geldt voor vrouwen een andere grens?
Wat betekent het als mijn non-HDL te hoog is?
Hoe laat ik mijn cholesterol meten?
Bewijsoverzicht
Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.
| Bewering | Bewijsniveau | Wat het bewijs wel zegt | Wat het niet zegt | Bron |
|---|---|---|---|---|
| Een lager LDL geeft minder hartinfarcten en beroertes door een afgesloten bloedvat | Sterk | Per mmol/L lager LDL ruim een vijfde minder grote hart- en vaatproblemen, met statines en met enkele andere routes zoals dieet ongeveer even veel | Hoeveel het bij jou oplevert: dat hangt af van je beginwaarde en je totale risico | 6, 7 |
| Levenslang een lager LDL door aanleg gaat samen met veel minder hartziekte | Redelijk | Genetische varianten voor een lager LDL gingen per mmol/L samen met ruim de helft minder hartziekte | Dat later beginnen even veel oplevert: een statine die later in het leven begon, gaf per mmol/L minder winst, al was die er wel | 8 |
| Minder verzadigd vet eten geeft minder hart- en vaatproblemen | Redelijk | Na minstens twee jaar minder verzadigd vet kwamen hart- en vaatproblemen 17 procent minder vaak voor | Dat je er langer door leeft: op de sterfte was weinig of geen effect | 11 |
| Plantensterolen verlagen het LDL | Redelijk | Bij gemiddeld 2,15 gram per dag daalde het LDL met 0,34 mmol/L, meer bij een hoger LDL aan het begin | Of je daardoor minder vaak hart- en vaatziekten krijgt: dat is niet gemeten | 14 |
| Sojaeiwit verlaagt het LDL een beetje | Sterk | Ongeveer 25 gram sojaeiwit per dag gaf bij volwassenen met een normaal of licht verhoogd cholesterol een 0,23 mmol/L lager LDL | Wat het doet bij een sterk verhoogd LDL, of voor hart- en vaatziekten | 12 |
Zie ook
Bronnen
- Thuisarts (2026b). Ik heb misschien een erfelijk hoog cholesterol (FH). Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 08-07-2026. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over erfelijk hoog cholesterol (FH): waaraan je het kunt herkennen, hoe DNA-onderzoek gaat en wat het betekent voor je familie. Door een fout in een gen haalt de lever het cholesterol minder goed uit het bloed. bron
- Ference BA, Ginsberg HN, Graham I et al. (2017). Low-density lipoproteins cause atherosclerotic cardiovascular disease. 1. Evidence from genetic, epidemiologic, and clinical studies. A consensus statement from the European Atherosclerosis Society Consensus Panel. European Heart Journal. PMID: 28444290 [Review] Consensusverklaring van Europese deskundigen over genetische, bevolkings- en klinische studies naar de vraag of LDL slagaderverkalking veroorzaakt. De auteurs stellen dat de overeenstemmende uitkomsten uit al deze soorten studies vaststellen dat LDL hart- en vaatziekten veroorzaakt. bron
- Thuisarts (2024). Ik heb een hoog cholesterol. Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 05-09-2024. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over een hoog cholesterol. Het geeft geen klachten maar vergroot op den duur het risico op hart- en vaatziekten; bij gezonde mensen zonder medicijnen is een LDL onder 3 meestal goed. bron
- FMS (2018a). Richtlijn Cardiovasculair risicomanagement, module Nuchter bloedprikken bij CVRM. Federatie Medisch Specialisten, Richtlijnendatabase, beoordeeld 01-06-2021. [Richtlijn, FMS] Module van de Nederlandse richtlijn over de vraag of je nuchter moet zijn voor een cholesteroltest. Het advies is niet-nuchter prikken, met als afwijkend totaal cholesterol boven 5, LDL boven 3, HDL onder 1,0 en triglyceriden boven 2 mmol/l. bron
- NHG (2026). NHG-Standaard en multidisciplinaire richtlijn Cardiovasculair risicomanagement (CVRM), samenvatting. Nederlands Huisartsen Genootschap en Federatie Medisch Specialisten, Richtlijnendatabase, gepubliceerd 24-09-2026. [Richtlijn, NHG/FMS] De richtlijn van huisartsen en medisch specialisten over het voorkomen van hart- en vaatziekten: bij wie het risico wordt geschat, hoe dat met SCORE2 gaat en welke LDL-streefwaarde geldt bij behandeling. Ze raadt een eetpatroon volgens de Schijf van Vijf aan en raadt supplementen met rode gist rijst of visolie af om het LDL te verlagen. bron
- Baigent C, Blackwell L, Emberson J et al. (2010). Efficacy and safety of more intensive lowering of LDL cholesterol: a meta-analysis of data from 170,000 participants in 26 randomised trials. Lancet. PMID: 21067804 [Meta-analyse] Samenvoeging van 26 proeven met cholesterolverlagers en 170.000 deelnemers. Per mmol/L lager LDL kwamen hartinfarcten, herseninfarcten en dotter- of bypassbehandelingen ruim een vijfde minder voor, ook bij een LDL onder 2, zonder meer kanker. bron
- Silverman MG, Ference BA, Im K et al. (2016). Association Between Lowering LDL-C and Cardiovascular Risk Reduction Among Different Therapeutic Interventions: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA. PMID: 27673306 [Meta-analyse] Samenvoeging van 49 proeven met ruim 312.000 deelnemers van gemiddeld 62 jaar. Per mmol/L lager LDL daalde het risico op grote hart- en vaatproblemen ongeveer even veel met statines als met andere routes zoals dieet en ezetimib. bron
- Ference BA, Yoo W, Alesh I et al. (2012). Effect of long-term exposure to lower low-density lipoprotein cholesterol beginning early in life on the risk of coronary heart disease: a Mendelian randomization analysis. Journal of the American College of Cardiology. PMID: 23083789 [Meta-analyse] Genetisch onderzoek bij ruim 312.000 mensen met erfelijke varianten die hun leven lang een wat lager LDL geven. Per mmol/L lager LDL hadden zij ruim de helft minder kans op een hartziekte, meer dan bij een statine die later in het leven begon. bron
- Nordestgaard BG, Langsted A, Mora S et al. (2016). Fasting is not routinely required for determination of a lipid profile: joint consensus statement from the European Atherosclerosis Society and European Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine. European Heart Journal. PMID: 27122601 [Richtlijn] Consensusverklaring van twee Europese verenigingen over de vraag of een vetprofiel in het bloed nuchter bepaald moet worden. De veranderingen na maaltijden zijn klinisch niet relevant, dus wordt routinematig niet-nuchter prikken aanbevolen, met nuchter prikken als de triglyceriden boven 5 mmol/l liggen. bron
- Carr SS, Hooper AJ, Sullivan DR et al. (2019). Non-HDL-cholesterol and apolipoprotein B compared with LDL-cholesterol in atherosclerotic cardiovascular disease risk assessment. Pathology. PMID: 30595507 [Review] Overzichtsartikel dat non-HDL-cholesterol en apolipoproteïne B vergelijkt met LDL-cholesterol bij het inschatten van het risico op hart- en vaatziekten. Die twee maten zijn nauwkeuriger dan LDL-cholesterol bij hoge triglyceriden, niet-nuchtere monsters en zeer lage LDL-waarden, en lijken het risico beter te voorspellen. bron
- Hooper L, Martin N, Jimoh OF et al. (2020). Reduction in saturated fat intake for cardiovascular disease. The Cochrane Database of Systematic Reviews. PMID: 32827219 [Meta-analyse] Samenvatting van 15 gelote proeven naar minder verzadigd vet eten en hart- en vaatziekten. Minder verzadigd vet verlaagde het risico op hart- en vaatgebeurtenissen met 17%, maar had weinig of geen effect op sterfte. bron
- Harland JI, Haffner TA (2008). Systematic review, meta-analysis and regression of randomised controlled trials reporting an association between an intake of circa 25 g soya protein per day and blood cholesterol. Atherosclerosis. PMID: 18534601 [Meta-analyse] Samenvatting van dertig gelote proeven met 2913 volwassenen met normaal of licht verhoogd cholesterol, die ongeveer 25 gram sojaeiwit per dag kregen. Dat gaf kleine maar duidelijke dalingen van LDL-cholesterol met 0,23 mmol/l en van totaal cholesterol met 0,22 mmol/l. bron
- Thuisarts (2026a). Ik wil mijn cholesterol lager maken. Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 08-07-2026. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over een lager cholesterol door gezond leven: niet roken, gezond eten, genoeg bewegen, afvallen bij overgewicht en geen alcohol. Of medicijnen nodig zijn hangt af van je risico; bij een totaal cholesterol van 8 of hoger of erfelijk hoog cholesterol meestal wel. bron
- Demonty I, Ras RT, van der Knaap HC et al. (2009). Continuous dose-response relationship of the LDL-cholesterol-lowering effect of phytosterol intake. The Journal of Nutrition. PMID: 19091798 [Meta-analyse] Samenvatting van vierentachtig gelote proeven bij volwassenen naar het effect van plantensterolen op LDL-cholesterol. Bij gemiddeld 2,15 gram per dag daalde LDL-cholesterol gemiddeld met 0,34 mmol/l, oftewel 8,8%. bron
- Martin SS, Blaha MJ, Elshazly MB et al. (2013). Comparison of a novel method vs the Friedewald equation for estimating low-density lipoprotein cholesterol levels from the standard lipid profile. JAMA. PMID: 24240933 [Onderzoek] Vergelijking van een nieuwe rekenmethode met de gangbare Friedewald-formule voor het schatten van LDL-cholesterol, op 1.350.908 cholesterolprofielen uit de Verenigde Staten. De nieuwe methode sloot vaker aan bij het direct gemeten LDL-cholesterol (91,7% tegen 85,4%), vooral bij lage LDL-waarden en hoge triglyceriden. bron
Verder lezen
HDL-cholesterol: wat je waarde betekent als hij te laag of te hoog is
Wat je HDL-cholesterol betekent: welke waarde goed is, wat een te laag of heel hoog HDL zegt en…
Lees → CholesterolOvergang en cholesterol: waarom je lipidenprofiel verandert rond de menopauze
Waarom LDL en ApoB rond de menopauze stijgen, hoeveel daarvan aan hormonen ligt, en welke markers op dat…
Lees → CholesterolCholesterol normaalwaarden: wat betekenen de getallen op je uitslag?
Wat de vijf getallen op je lipidenuitslag betekenen, waarom een afkapwaarde geen streefwaarde is, en waarom 5,8 bij…
Lees →