Cholesterol en voeding: welke voedingsmiddelen echt uitmaken
Twee soorten producten helpen je LDL-cholesterol omlaag. De eerste zijn producten die verzadigd vet vervangen: olie in plaats van roomboter, ongezouten noten in plaats van zoutjes, vis of peulvruchten in plaats van worst. De tweede zijn margarines en zuiveldrankjes met plantensterolen, die je LDL een beetje verlagen: bij ruim 2 gram per dag gemiddeld met bijna 9 procent. Pillen met rode gist rijst of visolie raadt je huisarts niet aan. Met gewone boodschappen kom je dus al een eind.
Dit artikel is educatief en geen persoonlijk medisch advies. Bespreek je uitslag en je behandeling met je huisarts.
Je loopt door de supermarkt met een te hoge cholesterolwaarde in je achterhoofd. Op het ene pak staat dat het je cholesterol verlaagt, online lees je dat eieren slecht zijn en een kennis zweert bij rode gist rijst. Welke producten maken nou echt verschil, en welke kun je laten liggen?
Welke producten laten je LDL stijgen?
Vooral producten met veel verzadigd vet. Dat zit in kaas, roomboter, volle melk, vet vlees, vleeswaren en worst. Ook chocolade, koek, gebak, snacks en zoutjes bevatten er veel van1. Verzadigde vetzuren verhogen je LDL vergeleken met onverzadigde vetzuren2. Onverzadigd vet vind je onder meer in olie en noten.
Je hoeft die producten niet allemaal te schrappen. Het gaat om ruilen: je bakt nog steeds, alleen in ander vet. Hoeveel zo’n ruil oplevert voor je LDL en je hart, lees je bij cholesterol verlagen met voeding.
Bak en braad in olijfolie of zonnebloemolie in plaats van roomboter. Zet een bakje ongezouten noten op tafel in plaats van chips of zoutjes. Leg vaker vis of een portie linzen of bonen op je bord in plaats van worst of vet vlees. Beleg je brood wat vaker met iets anders dan kaas of vleeswaren.
Werken margarines en drankjes met plantensterolen?
Ja, als je ze elke dag gebruikt. Plantensterolen en -stanolen lijken sterk op cholesterol en nemen in je darm een deel van de plek in die anders voor cholesterol is. Daardoor komt er minder cholesterol in je bloed en haalt je lever meer LDL weg. Ook de richtlijn van je huisarts zegt dat producten met plantensterolen en -stanolen je LDL enigszins verlagen2.
Waarom het werkt: in gelote onderzoeken bij volwassenen daalde het LDL bij gemiddeld 2,15 gram plantensterolen per dag met 0,34 mmol/l, ofwel 8,8 procent3. Daarbij maakte het geen duidelijk verschil of het om sterolen of stanolen ging, en ook niet of ze in een smeersel zaten of in een drankje of yoghurt3.
Zo doe je het: kies een product dat met plantensterolen of -stanolen verrijkt is, zoals een margarine of een zuiveldrankje, en gebruik het elke dag. Mik op ongeveer 2 gram plantensterolen per dag en kijk op de verpakking hoeveel product dat is. Verspreid over de dag leek het iets beter te werken dan alles in één keer, maar dat verschil was niet zeker3.
Wat doen havermout, noten, vis en peulvruchten?
Ze helpen je hart en bloedvaten. Vis, ongezouten noten en vezels verlagen volgens de richtlijn van je huisarts je risico op hart- en vaatziekten2. Die vezels vind je onder meer in havermout, volkoren en peulvruchten. Voor je LDL-getal zelf noemt de richtlijn deze producten niet apart. Per product ziet dat er zo uit:
- Havermout en volkoren: vol vezels. Weinig volkorenproducten eten hoort bij ongezond eten1. Een bord havermout in plaats van cornflakes of volkorenbrood in plaats van wit is een makkelijke ruil.
- Noten: kies ze ongezouten, want zout verhoogt je bloeddruk2. Een handje noten vervangt meteen de zoutjes met hun verzadigd vet.
- Vis: hoort bij de voedingsmiddelen die je risico verlagen2. Op je bord neemt hij de plaats in van vet vlees of worst.
- Peulvruchten: linzen, kikkererwten en bonen. Ook hier hoort weinig ervan eten bij ongezond eten1. Een maaltijd met bonen in plaats van vet vlees heeft bovendien vanzelf minder verzadigd vet.
Samen met olijfolie horen deze producten bij het mediterrane eten. In vier gelote onderzoeken met ruim 10.000 deelnemers van gemiddeld 57 jaar, van wie een deel al een hartziekte had, kregen mensen die zo aten over twee tot zeven jaar minder vaak een hartinfarct of beroerte en overleden ze minder vaak aan hart- en vaatziekten4. Op de sterfte door alle oorzaken samen was geen verschil te zien4. Waarom het om je hele eetpatroon gaat en niet om één product, lees je bij cholesterol verlagen met voeding.
Helpen rode gist rijst en visolie?
Als pil om je LDL te verlagen raadt de richtlijn van je huisarts ze allebei niet aan2. De redenen verschillen per product.
- Rode gist rijst: Thuisarts zegt dat je beter geen rode-gist-rijst-pillen kunt slikken, want of ze je kans op een ziekte van hart en bloedvaten kleiner maken, is niet bekend5. Ook ontbreekt bewijs dat het op lange termijn werkt, kan het bijwerkingen geven, verschilt de hoeveelheid werkzame stof (monacoline K) per supplement en kan bij het gisten de giftige stof citrinine ontstaan2. Dat het LDL er in proeven wel van daalt, verandert dat advies niet: in een grote vergelijking van gelote proeven hoorde rode gist rijst bij de supplementen die het LDL het sterkst verlaagden6.
- Visolie: sommige visoliepillen geven misschien een iets lager cholesterol, maar dat is niet zeker5. Grote onderzoeken vonden geen bewijs dat visoliesupplementen je risico op hart- en vaatziekten verkleinen2. Vis op je bord is een ander verhaal: die hoort wel bij de voedingsmiddelen die je risico verlagen2. Haal je vis dus liever uit de pan dan uit een potje.
Wanneer naar je huisarts?
Om anders boodschappen te doen heb je geen huisarts nodig. Laat je uitslag of je risico wel bespreken als:
- je totaal cholesterol 8 of hoger is5;
- je aanwijzingen hebt voor erfelijk hoog cholesterol, zoals dikke plekken op je pezen, gele bultjes rond je ogen of een vader, moeder, broer, zus of kind met erfelijk hoog cholesterol7.
Stop niet op eigen initiatief met een medicijn dat je voorgeschreven hebt gekregen.
Wat je hieruit kunt meenemen
Je hoeft niets bijzonders te kopen om je cholesterol te helpen. Ruil vooral producten met veel verzadigd vet voor olie, ongezouten noten, vis en peulvruchten. Kies volkoren in plaats van wit. Heb je een verhoogd LDL, dan kan een product met plantensterolen er elke dag nog wat extra af halen. Pillen met rode gist rijst of visolie raadt je huisarts niet aan.
Veelgestelde vragen
Mag je nog eieren eten?
Heeft een product met plantensterolen zin als je LDL niet hoog is?
Werken andere supplementen, zoals knoflook of bergamot?
Wat als je cholesterol erfelijk hoog is?
Bewijsoverzicht
Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.
| Bewering | Bewijsniveau | Wat het bewijs wel zegt | Wat het niet zegt | Bron |
|---|---|---|---|---|
| Plantensterolen bij ongeveer 2 gram per dag verlagen het LDL | Redelijk | Gelote onderzoeken samen: bij gemiddeld 2,15 gram per dag daalde het LDL met 0,34 mmol/l, bijna 9 procent; hoe hoger het LDL aan het begin, hoe groter de daling in mmol/l | Dat er daardoor minder hart- en vaatziekten komen; dat is niet gemeten | 3 |
| Sterolen of stanolen, vet of mager product, zuivel of niet: de vorm maakt weinig uit | Redelijk | Geen duidelijk verschil tussen sterolen en stanolen, vette en niet-vette producten, zuivel en geen zuivel; alleen boven 2 gram per dag werkten vaste producten iets beter dan drankjes | Of één keer per dag even goed werkt als verspreid; daar was een kleine, onzekere aanwijzing voor verspreid | 3 |
| Plantensterolen, rode gist rijst en de meeste andere supplementen verlagen het LDL meer dan placebo; policosanol niet | Redelijk | In een vergelijking van 131 gelote proeven verlaagden alle onderzochte middelen behalve policosanol het LDL; bergamot en rode gist rijst het sterkst | Of ze hart- en vaatziekten voorkomen en of ze op lange termijn veilig zijn; alleen bloedvetten zijn vergeleken. Rode gist rijst raadt de richtlijn van je huisarts daarom niet aan | 6, 2 |
| Mediterraan eten gaat samen met minder hartinfarcten, beroertes en sterfte door hart- en vaatziekten | Redelijk | In vier gelote onderzoeken met ruim 10.000 deelnemers van gemiddeld 57 jaar, deels al met een hartziekte, en twee tot zeven jaar volgen minder hartinfarcten, beroertes en sterfte door hart- en vaatziekten | Minder sterfte door alle oorzaken samen; het gaat om weinig onderzoeken en de uitkomsten liepen uiteen | 4 |
Zie ook
Bronnen
- Thuisarts (2024). Ik heb een hoog cholesterol. Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 05-09-2024. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over een hoog cholesterol. Het geeft geen klachten maar vergroot op den duur het risico op hart- en vaatziekten; een totaal cholesterol onder 5 is meestal goed en boven 8 erg hoog. bron
- NHG (2026). NHG-Standaard en multidisciplinaire richtlijn Cardiovasculair risicomanagement (CVRM), samenvatting. Nederlands Huisartsen Genootschap en Federatie Medisch Specialisten, Richtlijnendatabase, gepubliceerd 24-09-2026. [Richtlijn, NHG/FMS] De richtlijn van huisartsen en medisch specialisten over het voorkomen van hart- en vaatziekten: bij wie het risico wordt geschat, hoe dat met SCORE2 gaat en welke LDL-streefwaarde geldt bij behandeling. Streefwaarden zijn onder 2,6 mmol/l bij een verhoogd risico en onder 1,8 mmol/l na een doorgemaakte hart- of vaatziekte. bron
- Demonty I, Ras RT, van der Knaap HC, et al. (2009). Continuous dose-response relationship of the LDL-cholesterol-lowering effect of phytosterol intake. PMID: 19091798. [Meta_Analysis] Samenvatting van vierentachtig gelote proeven bij volwassenen naar het effect van plantensterolen op LDL-cholesterol. Bij gemiddeld 2,15 gram per dag daalde LDL-cholesterol gemiddeld met 0,34 mmol/l, oftewel 8,8%.
- Sebastian SA, Padda I, Johal G (2024). Long-term impact of mediterranean diet on cardiovascular disease prevention: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. PMID: 38431146. [Systematic_Review] Samenvatting van vier gelote proeven met 10.054 deelnemers naar mediterrane voeding en hart- en vaatziekten, met 2 tot 7 jaar volgen. Mediterrane voeding ging samen met minder ernstige hartproblemen, hartinfarcten, beroertes en sterfte door hart- en vaatziekten, maar niet met minder sterfte in het algemeen.
- Thuisarts (2026a). Ik wil mijn cholesterol lager maken. Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 08-07-2026. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over een lager cholesterol door gezond leven: niet roken, gezond eten, genoeg bewegen, afvallen bij overgewicht en geen alcohol. Rode-gist-rijst-pillen worden afgeraden en visolie helpt waarschijnlijk niet tegen hart- en vaatziekten. bron
- Osadnik T, Goławski M, Lewandowski P, et al. (2022). A network meta-analysis on the comparative effect of nutraceuticals on lipid profile in adults. PMID: 35988871. [Systematic_Review] Samenvatting van 131 gelote proeven met 13.062 deelnemers, waarin kruiden- en voedingssupplementen werden vergeleken op cholesterolwaarden. Bergamot en rode gistrijst verlaagden het LDL-cholesterol het sterkst, al berust bergamot op een kleine groep, en policosanolen hadden geen effect.
- Thuisarts (2026b). Ik heb misschien een erfelijk hoog cholesterol (FH). Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 08-07-2026. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over erfelijk hoog cholesterol (FH): waaraan je het kunt herkennen, hoe DNA-onderzoek gaat en wat het betekent voor je familie. Broers, zussen en kinderen hebben elk een kans van 1 op 2 dat ze de gen-fout ook hebben. bron
Verder lezen
HDL-cholesterol: wat je waarde betekent als hij te laag of te hoog is
Wat je HDL-cholesterol betekent: welke waarde goed is, wat een te laag of heel hoog HDL zegt en…
Lees → CholesterolLDL-cholesterol: wat je waarde betekent en hoe je hem omlaag krijgt
LDL-cholesterol: wat je waarde betekent, wanneer hij te hoog is, hoeveel een lager LDL scheelt en wat je…
Lees → CholesterolOvergang en cholesterol: waarom je lipidenprofiel verandert rond de menopauze
Waarom LDL en ApoB rond de menopauze stijgen, hoeveel daarvan aan hormonen ligt, en welke markers op dat…
Lees →