Gezondheid · Onderzoek · Bewijs
Cholesterol

Cholesterol zelf meten: welke test en welke marker je nodig hebt en wat je uitslag betekent

Snel antwoord

Je cholesterol zelf meten kan met een vingerprik thuis of door zonder huisarts bloed te laten onderzoeken in een laboratorium. Wat je aan de uitslag hebt, hangt vooral af van welke waarden er gemeten worden. Een los getal voor totaal cholesterol zegt weinig, omdat je HDL erin meetelt en dat mag juist hoog zijn. Pas met HDL, LDL en triglyceriden erbij zie je hoe dat totaal is opgebouwd. Nuchter zijn is meestal niet nodig. En valt een waarde hoog uit, dan kijkt je huisarts naar je risico als geheel: één getal is daar maar een klein stukje van.

Dit artikel is educatief en geen persoonlijk medisch advies. Bespreek je uitslag en je behandeling met je huisarts.

Bij de drogist liggen cholesteroltests en online kun je zonder verwijzing een bloedonderzoek bestellen. Een prik in je vinger en even later heb je een getal. Maar wat zegt dat getal eigenlijk en wat doe je ermee?

Op welke manieren kun je je cholesterol meten?

Je kunt je cholesterol op drie manieren laten meten. Ze verschillen vooral in wat er op je uitslag komt te staan.

  • Bij je huisarts: er wordt bloed uit je arm afgenomen en een laboratorium meet meestal vier dingen: je totaal cholesterol, je LDL, je HDL en je triglyceriden1. Uit die waarden volgt ook je non-HDL.
  • Met een vingerprik thuis: je prikt in je vingertop en doet een druppel bloed op een teststrip of in een meter. Welke waarden je terugkrijgt, verschilt per test: sommige geven alleen je totaal cholesterol.
  • Via een laboratorium zonder huisarts: je bestelt zelf een bloedonderzoek. Je laat bloed afnemen bij een prikpost, of je prikt zelf in je vinger en stuurt de druppels op. Welke waarden je terugkrijgt, hangt af van wat je aanvraagt.

Bij je huisarts is een cholesterolmeting onderdeel van een schatting van je risico op hart- en vaatziekten. Die schatting maakt je huisarts als er aanwijzingen zijn voor een verhoogd risico, zoals roken, ernstig overgewicht, een hoge bloeddruk of hart- en vaatziekten vroeg in je familie. Bij mannen vanaf 40 en vrouwen vanaf 50 of na de overgang kan hij er ook een overwegen2.

Wat vertelt een los getal voor totaal cholesterol?

Een los getal voor totaal cholesterol vertelt je minder dan je zou denken, want het telt al je cholesterol bij elkaar op, ook je HDL. Van HDL zegt Thuisarts dat het hoog mag zijn, omdat het juist goed is voor je bloedvaten1. Het totaal is dus als een boodschappentas die je weegt zonder erin te kijken: je weet hoe zwaar hij is, maar niet wat erin zit.

Neem twee mensen met allebei een totaal cholesterol van 6,0 mmol/l. Bij de een is 2,0 daarvan HDL, bij de ander 1,0. Hun non-HDL, het totaal min het HDL, is dan 4,0 tegenover 5,0. Non-HDL telt het cholesterol in alle ‘slechte’ deeltjes bij elkaar op. Je huisarts gebruikt dat cholesterolgetal, naast andere gegevens, bij het schatten van je risico2. Meet je test alleen je totaal cholesterol, dan kun je je non-HDL dus niet uitrekenen.

Voor gezonde mensen die geen medicijnen gebruiken noemt Thuisarts een totaal cholesterol onder de 5 meestal goed en boven de 8 erg hoog1. Wat de andere getallen op je uitslag betekenen, lees je bij de cholesterol-normaalwaarden.

Goed om te weten

Daalt je totaal cholesterol, dan is dat niet altijd goed nieuws. Het kan ook komen doordat je HDL lager is geworden. Zonder de losse waarden zie je niet welk deel van het totaal is veranderd.

Moet je nuchter zijn voor een cholesterolmeting?

Meestal niet: de Nederlandse richtlijn adviseert om je bloedvetten niet nuchter te laten bepalen3. Na een gewone maaltijd verschuiven de waarden maar weinig. In de één tot zes uur erna liggen je triglyceriden gemiddeld hooguit 0,3 mmol/l hoger dan nuchter en je totaal cholesterol en LDL hooguit 0,2 mmol/l lager. Je HDL verandert niet4. Waarden die nuchter en niet-nuchter gemeten zijn, voorspellen het risico op hart- en vaatziekten ook vergelijkbaar goed4.

Twee kaarten. Niet nuchter: voor totaal cholesterol, LDL, HDL en triglyceriden adviseert de Nederlandse richtlijn niet-nuchter bloed; na een gewone maaltijd verschuiven de waarden gemiddeld hooguit 0,2 tot 0,3 mmol/l en HDL verandert niet. Soms nuchter: liggen de triglyceriden niet-nuchter boven 5 mmol/l, dan worden ze nuchter opnieuw bepaald. Band eronder: voor een uitgerekend LDL maakt het niet uit of je nuchter bent. Bron: Nordestgaard 2016; FMS 2018a.
Afbeelding · Nuchter of niet hangt af van de waarde

Er is één uitzondering. Liggen je triglyceriden zonder nuchter te zijn boven 5 mmol/l, dan worden ze nuchter opnieuw bepaald3. Bij een thuistest volg je de gebruiksaanwijzing van de test, want de richtlijn gaat over bloed dat in een laboratorium wordt onderzocht.

Wat kun je met de uitslag van een thuistest?

Een thuistest geeft je een getal, maar geen oordeel over je risico. Een hoog cholesterol geeft geen klachten, dus je merkt het alleen door te meten1.

Of een hoog cholesterol bij jou een probleem is, hangt af van wat er nog meer speelt. Je risico is groter als je bijvoorbeeld rookt, een hoge bloeddruk, diabetes of nierschade hebt, weinig beweegt of te zwaar bent. Je huisarts kan uitzoeken hoe groot je risico is1. Daarvoor gebruikt hij je volledige lipidenspectrum: totaal cholesterol, HDL, LDL, triglyceriden en non-HDL2. Een vingerprik met alleen een totaal is daar te mager voor.

Zo neem je een thuisuitslag mee naar je huisarts

Waarom het werkt: je huisarts kan je uitslag beter plaatsen als hij weet welke waarden er gemeten zijn en of je had gegeten. Liggen je triglyceriden niet-nuchter boven 5 mmol/l, dan volgt een nuchtere meting3.

Zo doe je het: schrijf bij je uitslag de datum, welke waarden de test gaf en wanneer je voor het laatst had gegeten. Je huisarts laat zo nodig zelf bloed prikken voor alle waarden.

Wanneer naar je huisarts?

Maak een afspraak om je uitslag of je risico te bespreken als:

  • je totaal cholesterol boven de 8 ligt, want dat is erg hoog1;
  • je aanwijzingen hebt voor erfelijk hoog cholesterol: dikke plekken op je achillespees of op de pezen aan de bovenkant van je handen, gele bultjes rond je ogen, een witgele ring rond het gekleurde deel van je oog terwijl je jonger bent dan 45, een hart- of vaatziekte vóór je zestigste, of een ouder, broer, zus of kind met erfelijk hoog cholesterol5;
  • je een LDL boven 5 mmol/l hebt gemeten: volgens een Europese afspraak van twee verenigingen vraagt dat om een aparte verwijzing, omdat het kan wijzen op erfelijk hoog cholesterol4;
  • je triglyceriden boven 10 mmol/l liggen: volgens dezelfde afspraak vraagt ook dat om een aparte verwijzing, vanwege de kans op een ontsteking van de alvleesklier4;
  • je rookt of een hoge bloeddruk hebt en je risico nog nooit is geschat2;
  • een thuismeting hoog uitvalt of dicht bij een grens ligt en je wilt weten wat dat voor jou betekent.

Meer over de herkenning lees je bij familiaire hypercholesterolemie.

Wat je hieruit kunt meenemen

Hoeveel je aan een thuistest hebt, hangt af van wat er gemeten is. Kijk daarom eerst welke waarden er op je uitslag staan. Met alleen een totaal weet je weinig, met HDL erbij kun je je non-HDL uitrekenen. Met LDL en triglyceriden erbij heb je alle waarden die je huisarts ook gebruikt. Nuchter hoeft meestal niet. Schrik je van een uitslag, laat je dan niet gek maken: neem hem mee naar je huisarts, want één getal is maar een klein stukje van je risico.

Veelgestelde vragen

Hoe betrouwbaar is een cholesterol-zelftest?
Dat verschilt per test, maar geen enkele zelftest geeft een risicoschatting. Bedenk ook dat één meting een momentopname is: cholesterolwaarden schommelen van meting tot meting, nuchter en niet-nuchter op dezelfde manier4. Een uitslag die vlak bij een grens ligt, zegt daardoor weinig. Valt een thuismeting hoog uit of zit hij dicht bij een grens, bespreek hem dan met je huisarts.
Waarom staat er "berekend" bij mijn LDL?
Je LDL kan worden uitgerekend met de Friedewald-formule: je neemt je totaal cholesterol, trekt je HDL ervan af en trekt daarna nog je triglyceriden gedeeld door 2,2 ervan af3. Bij een totaal van 5,8, een HDL van 1,4 en triglyceriden van 1,1 mmol/l kom je zo op een LDL van 3,9 mmol/l. Of je nuchter was, maakt voor die som niet uit. Van oudsher geldt de formule alleen bij triglyceriden onder 4,5 mmol/l; liggen ze hoger, dan wordt je LDL afhankelijk van het laboratorium direct gemeten3.
Hoe vaak moet je je cholesterol laten meten?
Bij je huisarts hangt dat samen met de schatting van je risico. Die wordt herhaald, bijvoorbeeld elke vijf jaar of vaker als je risico dicht bij de grens voor behandeling ligt2. Ben je een man onder de 40 of een vrouw onder de 50 en zijn er geen risicofactoren bekend, dan schat je huisarts je risico niet standaard2. Heb je erfelijk hoog cholesterol en is je cholesterol goed, dan kom je één keer per jaar voor controle5.
Kan ik zelf testen of mijn hoge cholesterol erfelijk is?
Met een cholesterolmeting niet. Of je een erfelijk hoog cholesterol hebt, blijkt uit DNA-onderzoek van je bloed in een laboratorium. De uitslag daarvan krijg je na 2 of 3 maanden. Een meting alleen kan het niet zeggen, want sommige mensen met de gen-fout hebben geen hoog cholesterol. Zo’n onderzoek heeft voor- en nadelen: je familieleden kunnen zich laten testen, maar niet iedereen vindt het prettig om te weten dat het in de familie zit5. Meer lees je bij familiaire hypercholesterolemie.
Moet ik ApoB of Lp(a) erbij laten meten?
Bij je huisarts horen ze niet bij de gewone meting, die meestal vier waarden omvat1. Nederlandse specialisten zien geen reden om iedereen op Lp(a) te testen. Ze noemen het vooral bij hart- en vaatziekten op jonge leeftijd, bij jezelf of in je familie, en bij erfelijk hoog cholesterol6. Europese deskundigen adviseren wel om Lp(a) bij volwassenen minstens één keer te meten7. ApoB zit op de ‘slechte’ deeltjes in je bloed. Je huisarts gebruikt het niet als streefwaarde2. Volgens verschillende groepen deskundigen is de meting van ApoB wel goed gestandaardiseerd en nauwkeuriger dan die van LDL of non-HDL8. Wat deze twee waarden precies zeggen, lees je bij ApoB en Lp(a).

Bewijsoverzicht

Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.

Bewering Bewijsniveau Wat het bewijs wel zegt Wat het niet zegt Bron
Na een gewone maaltijd verschuiven de bloedvetten maar weinig Beperkt In vergelijkingen van nuchter en niet-nuchter afgenomen bloed lagen triglyceriden gemiddeld hooguit 0,3 mmol/l hoger en totaal cholesterol en LDL hooguit 0,2 mmol/l lager; HDL veranderde niet Of je voor een bepaalde thuistest nuchter moet zijn: het ging om bloed dat in een laboratorium werd onderzocht 4
ApoB is nauwkeurig en eenduidig te meten Beperkt Volgens deskundigengroepen is de ApoB-meting goed gestandaardiseerd en nauwkeuriger dan die van LDL of non-HDL Dat iedereen ApoB moet laten meten; de richtlijn van je huisarts gebruikt het niet als streefwaarde 8, 2

Zie ook

Bronnen

  1. Thuisarts (2024). Ik heb een hoog cholesterol. Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 05-09-2024. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over een hoog cholesterol. Het geeft geen klachten maar vergroot op den duur het risico op hart- en vaatziekten; een totaal cholesterol onder 5 is meestal goed en boven 8 erg hoog. bron
  2. NHG (2026). NHG-Standaard en multidisciplinaire richtlijn Cardiovasculair risicomanagement (CVRM), samenvatting. Nederlands Huisartsen Genootschap en Federatie Medisch Specialisten, Richtlijnendatabase, gepubliceerd 24-09-2026. [Richtlijn, NHG/FMS] De richtlijn van huisartsen en medisch specialisten over het voorkomen van hart- en vaatziekten: bij wie het risico wordt geschat, hoe dat met SCORE2 gaat en welke LDL-streefwaarde geldt bij behandeling. Streefwaarden zijn onder 2,6 mmol/l bij een verhoogd risico en onder 1,8 mmol/l na een doorgemaakte hart- of vaatziekte. bron
  3. FMS (2018a). Richtlijn Cardiovasculair risicomanagement, module Nuchter bloedprikken bij CVRM. Federatie Medisch Specialisten, Richtlijnendatabase, beoordeeld 01-06-2021. [Richtlijn, FMS] Module van de Nederlandse richtlijn over de vraag of je nuchter moet zijn voor een cholesteroltest. Het advies is niet-nuchter prikken, met als afwijkend totaal cholesterol boven 5, LDL boven 3, HDL onder 1,0 en triglyceriden boven 2 mmol/l. bron
  4. Nordestgaard BG, Langsted A, Mora S et al. (2016). Fasting is not routinely required for determination of a lipid profile: joint consensus statement from the European Atherosclerosis Society and European Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine. European Heart Journal. PMID: 27122601 [Richtlijn] Consensusverklaring van twee Europese verenigingen over de vraag of een vetprofiel in het bloed nuchter bepaald moet worden. De veranderingen na maaltijden zijn klinisch niet relevant, dus wordt routinematig niet-nuchter prikken aanbevolen, met nuchter prikken als de triglyceriden boven 5 mmol/l liggen. bron
  5. Thuisarts (2026b). Ik heb misschien een erfelijk hoog cholesterol (FH). Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 08-07-2026. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over erfelijk hoog cholesterol (FH): waaraan je het kunt herkennen, hoe DNA-onderzoek gaat en wat het betekent voor je familie. Broers, zussen en kinderen hebben elk een kans van 1 op 2 dat ze de gen-fout ook hebben. bron
  6. FMS (2018b). Richtlijn Erfelijke dyslipidemie in de 2e en 3e lijn, module Meten Lp(a). Federatie Medisch Specialisten, Richtlijnendatabase. [Richtlijn, FMS] Module van de Nederlandse specialistenrichtlijn over wanneer Lp(a) gemeten wordt. Meten kan overwogen worden bij hart- en vaatziekte op jonge leeftijd bij jezelf of in de familie, maar niet als screening voor iedereen. bron
  7. Kronenberg F, Mora S, Stroes ESG et al. (2022). Lipoprotein(a) in atherosclerotic cardiovascular disease and aortic stenosis: a European Atherosclerosis Society consensus statement. PMID: 36036785 [Richtlijn] Consensusverklaring van de Europese Atherosclerose Vereniging over lipoproteïne(a) bij hart- en vaatziekten en vernauwing van de aortaklep. Het paneel adviseert om Lp(a) bij volwassenen minstens één keer te meten en beschouwt een hoog gehalte als een oorzakelijke risicofactor. bron
  8. Contois JH, Langlois MR, Cobbaert C et al. (2023). Standardization of Apolipoprotein B, LDL-Cholesterol, and Non-HDL-Cholesterol. PMID: 37489721 [Observationeel] Overzichtsartikel over de vraag of de meting van apolipoproteïne B voldoende gestandaardiseerd is voor de zorg. De auteurs stellen dat dit zo is en dat apoB nauwkeuriger, preciezer en selectiever te meten is dan LDL-cholesterol of non-HDL-cholesterol. bron
Hoe dit artikel tot stand kwam
  • De bronnen komen uit één kennisbank, waarin elke bevinding aan haar citatie vastzit.
  • Elke bewering draagt een zichtbaar bewijsniveau: meta-analyses wegen zwaarder dan cohortstudies, cohortstudies zwaarder dan dieronderzoek.
  • Elke bron gaat vóór publicatie langs de originele database. Een bron die niet bestaat, haalt de pagina niet.

Celprisma is evidence-based en science-led, niet medisch-gereviewd. De samensteller is geen medische professional. Lees onze werkwijze →

Samengesteld door Ronald de Jong · Redacteur onderzoekssynthese

De informatie in dit artikel is educatief en vormt geen medisch advies. Bespreek bloeduitslagen en risicofactoren altijd met je huisarts of een bevoegd zorgverlener.