Gezondheid · Onderzoek · Bewijs
Cholesterol

Cholesterolwaarden interpreteren: non-HDL, ratio en wat de getallen echt zeggen

Snel antwoord

Je cholesterolgetallen vertellen pas iets als je ze samen leest. Het handigste getal reken je zelf uit: trek je HDL af van je totaal cholesterol en je hebt je non-HDL, het getal waar ook je huisarts mee rekent. Je HDL zit daar niet in, hoe hoog het ook is. De verhouding tussen totaal cholesterol en HDL zegt ook iets, maar de rekenmodellen van je huisarts gebruiken hem niet meer. Wat je uitslag betekent, hangt verder af van je bloeddruk, of je rookt en de rest van je gezondheid. Met één uitslag kun je dus rustig naar je huisarts.

Dit artikel is educatief en geen persoonlijk medisch advies. Bespreek je uitslag en je behandeling met je huisarts.

Op je uitslag staan vier of vijf getallen. Bij elk getal kun je opzoeken waar de grens ligt, maar wat als je LDL netjes is en je triglyceriden niet? Of als je HDL hoog is en je totaal cholesterol ook? Hoe lees je die getallen samen en waarom zegt één getal zo weinig?

Welke getallen op je uitslag horen bij elkaar?

Je cholesterolgetallen zijn geen losse metingen: ze zijn voor een deel uit elkaar opgebouwd. Cholesterol reist in pakketjes van vet en eiwit door je bloed. Je uitslag laat zien hoe het over die pakketjes verdeeld is:

  • Totaal cholesterol: al het cholesterol bij elkaar.
  • HDL-cholesterol: het deel in de pakketjes die overtollig cholesterol terugbrengen naar je lever.
  • Non-HDL-cholesterol: al het andere, dus totaal cholesterol min HDL. Dit is het cholesterol in alle “slechte” pakketjes samen1.
  • LDL-cholesterol: het bekendste deel van dat non-HDL. Het kan apart gemeten zijn, maar ook uitgerekend met een vaste formule: totaal cholesterol min HDL min je triglyceriden gedeeld door 2,22.

Is je LDL met die formule uitgerekend, dan volgt daar iets handigs uit: het verschil tussen je non-HDL en je LDL is dan precies je triglyceriden gedeeld door 2,2. Bij triglyceriden van 1,1 scheelt dat 0,5 mmol/l, bij 2,2 al 1,0. Hoe hoger je triglyceriden, hoe meer cholesterol de formule dus buiten het LDL plaatst, in de andere “slechte” pakketjes. Dat deel zie je alleen terug in je non-HDL. De formule mag van oudsher alleen bij triglyceriden onder 4,5 worden gebruikt. Afhankelijk van het laboratorium wordt het LDL vanaf 4,5 of vanaf 8 direct gemeten2.

Wat elk getal apart betekent en waar zijn grens ligt, lees je in cholesterol normaalwaarden.

Hoe reken je je non-HDL uit?

Je non-HDL reken je uit door je HDL van je totaal cholesterol af te trekken. Staat het al op je uitslag, dan heeft het laboratorium dat voor je gedaan.

Reken je non-HDL uit

Waarom het werkt: non-HDL telt het cholesterol in alle pakketjes die aan aderverkalking kunnen bijdragen, dus meer dan alleen het LDL. Daarom rekenen de risicomodellen van je huisarts ermee. Het kan bovendien gewoon na het eten worden bepaald1.

Zo doe je het: neem je totaal cholesterol en trek je HDL ervan af. Bij een totaal cholesterol van 5,8 en een HDL van 1,3 is je non-HDL 4,5. Dat ligt boven de grens van 3,92. Iemand anders met hetzelfde totaal cholesterol maar een HDL van 2,1 komt uit op 3,7, onder die grens.

Dat tweede voorbeeld laat zien waarom totaal cholesterol alleen weinig zegt: bij hetzelfde totaal geeft een hoger HDL een lager non-HDL, omdat er dan minder cholesterol in de andere pakketjes zit.

Wat zegt een hoog HDL naast de andere getallen?

Een hoog HDL is goed nieuws: het mag hoog zijn en dat is juist goed voor je bloedvaten3. Het zit alleen niet in je non-HDL. Hoe hoog je HDL ook is, het cholesterol in de andere pakketjes wordt er niet minder van. Voor je huisarts is HDL ook geen behandeldoel en zijn risicomodel rekent met non-HDL1.

Schematische U-curve: bij zowel de laagste als de hoogste waarden van apoA1, het belangrijkste eiwit in HDL, is de kans om te overlijden hoger. Een laag HDL hangt samen met hogere sterfte bij kwetsbare tachtigplussers. Lees je HDL samen met de rest van je uitslag.
Afbeelding · Meer is niet vanzelf beter

Een hoger HDL gaat in onderzoek ook samen met minder ziekte van de kransslagaders4. Toch is hoger niet zonder meer beter. In een Brits onderzoek waarin ruim 400.000 mensen zo’n twaalf jaar werden gevolgd, gingen zowel de laagste als de hoogste waarden van apoA1, het belangrijkste eiwit in HDL, samen met meer sterfte, bij mannen duidelijker dan bij vrouwen5. Gemeten werd het eiwit en niet het HDL-cholesterol op je uitslag, dus wat dit voor jouw HDL-getal betekent, is minder zeker. Een laag HDL ging ook bij heel oude mensen samen met een slechter vooruitzicht: bij kwetsbare tachtigplussers die nog thuis woonden, hadden de mensen die binnen twee jaar overleden gemiddeld een lager HDL6.

Lees je HDL daarom als een van de getallen op je uitslag en niet als een score die zo hoog mogelijk moet. Wat een te laag of juist heel hoog HDL betekent, lees je bij HDL-cholesterol.

Wat zegt de cholesterolratio?

De ratio is de verhouding tussen je totaal cholesterol en je HDL, en hij zegt wel degelijk iets. In een grote verzameling bevolkingsonderzoeken, met 150.000 deelnemers van wie het HDL bekend was, voorspelde die verhouding sterfte door vernauwde kransslagaders het best van de eenvoudige maten met HDL erin: 40 procent informatiever dan non-HDL7. De risicomodellen van je huisarts rekenen toch met non-HDL, omdat dat het cholesterol in alle “slechte” pakketjes meetelt1.

De twee getallen kunnen een ander beeld geven. Een hoog HDL drukt de verhouding omlaag, terwijl je non-HDL toch boven de grens kan liggen. Bij een totaal cholesterol van 7,0 en een HDL van 2,0 is de verhouding 3,5 en het non-HDL 5,0, boven de grens van 3,92. Staat alleen de ratio op je uitslag, reken dan ook je non-HDL uit: daar rekent je huisarts mee.

Waarom zegt één meting weinig over je risico?

Eén meting zegt weinig, omdat je risico uit meer bestaat dan cholesterol en omdat één uitslag alleen laat zien waar je nu staat.

Reden 1: de rest van je gezondheid telt mee

Niet iedereen met een hoog cholesterol krijgt hart- en vaatziekten. Je risico is groter als er meer dingen zijn die slecht zijn voor je hart en bloedvaten, zoals roken, een hoge bloeddruk, diabetes, nierschade, te weinig bewegen of te zwaar zijn3. Neem twee mensen met precies dezelfde uitslag. De een is 35 en heeft een normale bloeddruk, de ander is 68 en heeft een hoge bloeddruk. Hun cholesterol is gelijk, maar hun totale risico niet, want dat hangt van meer af dan dat ene getal.

Tabel met twee mensen met precies dezelfde uitslag. De een is vijfendertig met een normale bloeddruk, de ander achtenzestig met een verhoogde bloeddruk. Hun cholesterol is gelijk, hun totale risico niet, want dat hangt van meer af dan dat ene getal.
Afbeelding · Dezelfde uitslag, twee mensen, een ander gewicht

Vanaf 40 jaar kan je huisarts dat geheel schatten met een rekenmodel: SCORE2 voor mensen van 40 tot 70 jaar en SCORE2-OP voor mensen van 70 tot 90, met als uitkomst je kans op hart- en vaatziekten in de komende tien jaar1. Of je medicijnen nodig hebt, hangt meestal af van dat risico. Bij een totaal cholesterol van 8 of hoger of bij erfelijk hoog cholesterol zijn ze meestal wel nodig8. Welk streefgetal bij welk risico hoort, lees je bij cholesterol referentiewaarden.

Reden 2: één uitslag is een momentopname

Je uitslag laat zien waar je getallen nu staan, niet waar ze vandaan komen. Onderzoek volgde kinderen uit de Verenigde Staten en Finland tot in hun jonge volwassenheid, van 20 tot 40 jaar, en daarna. Wie als kind én als jonge volwassene een te hoog non-HDL had, volgens de grens die voor zijn leeftijd gold, kreeg na zijn 40e ruim vijf keer zo vaak hart- en vaatziekten als wie op beide momenten binnen die grens bleef. Wie als kind te hoog zat en als jonge volwassene niet meer, had geen duidelijk hoger risico9. In dit onderzoek zei het verloop van kind naar jonge volwassene dus meer dan één meting in de jeugd.

Ook een risicoschatting is geen eenmalige zaak: die wordt herhaald, bijvoorbeeld elke vijf jaar, of vaker als je risico dicht bij een grens voor behandeling ligt1. Bewaar je uitslagen en zet er telkens je non-HDL bij, dan heb je ze bij de volgende schatting bij de hand.

Wanneer naar je huisarts?

Een hoog cholesterol geeft geen klachten3, dus je gaat naar de huisarts om je uitslag of je risico te bespreken. Maak een afspraak als:

  • je cholesterol verhoogd is, bijvoorbeeld een non-HDL boven 3,9, en je risico op hart- en vaatziekten nog nooit is geschat1,2;
  • je totaal cholesterol 8 of hoger is8;
  • in je familie hart- en vaatziekten op jonge leeftijd voorkomen: dat is een reden om je risico laagdrempelig te laten bekijken1;
  • je vader, moeder, kind, broer of zus erfelijk hoog cholesterol heeft10.

Meer over erfelijk hoog cholesterol en hoe je het herkent, lees je bij familiaire hypercholesterolemie.

Stop niet op eigen initiatief met een medicijn dat je voorgeschreven hebt gekregen.

Wat je hieruit kunt meenemen

Lees je uitslag als één geheel en niet als een rijtje vinkjes. Begin met je non-HDL: totaal cholesterol min HDL. Daar rekent je huisarts mee en het laat ook het slechte cholesterol zien dat buiten je LDL valt. Een hoog HDL is goed nieuws, maar het cholesterol in de andere pakketjes wordt er niet minder van. Staat er een ratio op je uitslag, reken dan ook je non-HDL uit. Bewaar je oude uitslagen, zodat je ze bij een volgende risicoschatting bij de hand hebt. En vraag je huisarts niet alleen of één getal goed is, maar vooral hoe groot je risico als geheel is.

Veelgestelde vragen

Welk getal op mijn uitslag is het belangrijkst?
Er is niet één getal dat alles zegt. Voor de schatting van je risico rekent je huisarts met non-HDL1. Wordt je cholesterol behandeld, dan is het verlagen van LDL het hoofddoel11. Je huisarts volgt het effect dan met LDL of non-HDL1. Triglyceriden en HDL zijn geen behandeldoel, behalve bij uitzonderlijk hoge triglyceriden1. Meer daarover lees je bij triglyceriden.
Kan ik een nuchtere en een niet-nuchtere uitslag vergelijken?
Ja, meestal wel. Na een gewone maaltijd liggen totaal cholesterol, LDL en non-HDL gemiddeld hoogstens 0,2 mmol/l lager en triglyceriden hoogstens 0,3 hoger, terwijl HDL niet verandert12. Nuchtere en niet-nuchtere waarden bewegen in de loop van de tijd op dezelfde manier en voorspellen hart- en vaatziekten vergelijkbaar goed12. Let bij een kleine verandering in je triglyceriden wel even op hoe je geprikt bent.
Ik gebruik een cholesterolverlager. Welk getal volg ik?
Je huisarts volgt het effect van de behandeling met je LDL of je non-HDL1. Bij mensen die cholesterolverlagers gebruiken, lopen LDL en non-HDL vaker uit elkaar dan bij mensen die dat niet doen. Een hoog non-HDL gaf in die groep beter dan het LDL aan hoeveel risico er nog overblijft13. Valt je LDL mee maar je non-HDL niet, bespreek dat dan bij je volgende controle. Welk getal voor jou het doel is, lees je bij cholesterol referentiewaarden.
Hoe vaak laat je je cholesterol opnieuw bepalen?
Dat hangt af van je situatie. Heeft je huisarts je risico geschat, dan wordt die schatting bijvoorbeeld elke vijf jaar herhaald, of vaker als je dicht bij een grens voor behandeling zit1. Heb je erfelijk hoog cholesterol en is je cholesterol goed, dan kom je één keer per jaar voor controle bij de huisarts of praktijkondersteuner10. Wil je tussendoor zelf meten, lees dan eerst wat zo’n test wel en niet vertelt in cholesterol zelf meten.

Bewijsoverzicht

Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.

Bewering Bewijsniveau Wat het bewijs wel zegt Wat het niet zegt Bron
Een non-HDL dat van kind tot jonge volwassene te hoog blijft, gaat samen met meer hart- en vaatziekten na je 40e Beperkt Kinderen uit de VS en Finland die ook als jonge volwassene (20 tot 40 jaar) een te hoog non-HDL hadden, kregen daarna vaker hart- en vaatziekten; wie als jonge volwassene binnen de grens voor zijn leeftijd kwam, had geen duidelijk hoger risico Dat non-HDL de oorzaak is; dit onderzoek volgt groepen mensen en laat samenhang zien 9
Een hoger HDL gaat samen met minder ziekte van de kransslagaders Beperkt In bevolkingsonderzoek hangt een hoger HDL samen met minder ziekte van de kransslagaders Dat een hoger HDL zelf beschermt of dat dit voor alle waarden geldt 4
Zowel zeer lage als zeer hoge apoA1-waarden gaan samen met meer sterfte Beperkt In een groot Brits onderzoek dat mensen zo’n twaalf jaar volgde, gingen de laagste en de hoogste waarden van apoA1 samen met meer sterfte, bij mannen duidelijker Dat dit ook geldt voor het HDL-cholesterol op je uitslag: gemeten is het eiwit 5
Een laag HDL gaat bij kwetsbare tachtigplussers samen met meer sterfte Beperkt Bij thuiswonende tachtigplussers hadden de mensen die binnen twee jaar overleden gemiddeld een lager HDL Dat dit ook geldt voor jongere of gezonde mensen; het is één kleine groep 6
Bij cholesterolverlagers geeft non-HDL beter dan LDL aan hoeveel risico overblijft Beperkt Een overzichtsartikel vond dat bij behandelde mensen een hoog non-HDL of apoB het overgebleven risico het best aangaf Dat non-HDL in het algemeen beter voorspelt; de onderzoeken spreken elkaar deels tegen 13
De verhouding totaal/HDL voorspelde sterfte door vernauwde kransslagaders beter dan non-HDL Sterk In een grote verzameling bevolkingsonderzoeken, bij de 150.000 deelnemers van wie het HDL bekend was, was de verhouding van de eenvoudige maten met HDL erin de beste voorspeller van sterfte door vernauwde kransslagaders, 40 procent informatiever dan non-HDL Dat je huisarts met de verhouding rekent; de risicomodellen van nu gebruiken non-HDL Prospective Studies Collaboration 2007

Zie ook

Bronnen

  1. NHG (2026). NHG-Standaard en multidisciplinaire richtlijn Cardiovasculair risicomanagement (CVRM), samenvatting. Nederlands Huisartsen Genootschap en Federatie Medisch Specialisten, Richtlijnendatabase, gepubliceerd 24-09-2026. [Richtlijn, NHG/FMS] De richtlijn van huisartsen en medisch specialisten over het voorkomen van hart- en vaatziekten: bij wie het risico wordt geschat, hoe dat met SCORE2 gaat en welke LDL-streefwaarde geldt bij behandeling. Streefwaarden zijn onder 2,6 mmol/l bij een verhoogd risico en onder 1,8 mmol/l na een doorgemaakte hart- of vaatziekte. bron
  2. FMS (2018a). Richtlijn Cardiovasculair risicomanagement, module Nuchter bloedprikken bij CVRM. Federatie Medisch Specialisten, Richtlijnendatabase, beoordeeld 01-06-2021. [Richtlijn, FMS] Module van de Nederlandse richtlijn over de vraag of je nuchter moet zijn voor een cholesteroltest. Het advies is niet-nuchter prikken, met als afwijkend totaal cholesterol boven 5, LDL boven 3, HDL onder 1,0 en triglyceriden boven 2 mmol/l. bron
  3. Thuisarts (2024). Ik heb een hoog cholesterol. Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 05-09-2024. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over een hoog cholesterol. Het geeft geen klachten maar vergroot op den duur het risico op hart- en vaatziekten; een totaal cholesterol onder 5 is meestal goed en boven 8 erg hoog. bron
  4. Boes E, Coassin S, Kollerits B, et al. (2009). Genetic-epidemiological evidence on genes associated with HDL cholesterol levels: a systematic review. PMID: 19041386. Evidence: Observational Overzichtsartikel over genen die samenhangen met HDL-cholesterol in het bloed. De tot nu toe gevonden genen verklaren samen minder dan 10% van de verschillen, dus er blijven volgens de auteurs waarschijnlijk veel genen onontdekt. bron
  5. Faaborg-Andersen CC, Liu C, Subramaniyam V, et al. (2023). U-shaped relationship between apolipoprotein A1 levels and mortality risk in men and women. PMID: 36351048. Evidence: Observational Groep van 402.783 mensen uit de UK Biobank, gemiddeld 12,1 jaar gevolgd, om apolipoproteïne A1 te vergelijken met sterfte. Zowel zeer lage als zeer hoge waarden hingen samen met meer sterfte door hart- en vaatziekten en met meer sterfte in het algemeen. bron
  6. Landi F, Russo A, Pahor M, et al. (2008). Serum high-density lipoprotein cholesterol levels and mortality in frail, community-living elderly. PMID: 18025809. Evidence: Observational Groep van 359 kwetsbare thuiswonende mensen van 80 jaar en ouder, twee jaar gevolgd. Wie overleed had gemiddeld een lager HDL-cholesterol, en dit verband bleef bestaan na correctie voor andere factoren. bron
  7. Prospective Studies Collaboration (2007). Blood cholesterol and vascular mortality by age, sex, and blood pressure: a meta-analysis of individual data from 61 prospective studies with 55,000 vascular deaths. PMID: 18061058 [Systematische review] Samenvatting van 61 studies waarin volwassenen jaren gevolgd werden, met meer dan 55.000 sterfgevallen door hart- en vaatziekten. Een mmol/l lager totaal cholesterol ging samen met ongeveer de helft minder sterfte door hartziekte op 40 tot 49 jaar, een derde op 50 tot 69 jaar en een zesde op 70 tot 89 jaar.
  8. Thuisarts (2026a). Ik wil mijn cholesterol lager maken. Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 08-07-2026. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over een lager cholesterol door gezond leven: niet roken, gezond eten, genoeg bewegen, afvallen bij overgewicht en geen alcohol. Rode-gist-rijst-pillen worden afgeraden en visolie helpt waarschijnlijk niet tegen hart- en vaatziekten. bron
  9. Wu F, Jacobs DR Jr, Daniels SR, et al. (2024). Non-High-Density Lipoprotein Cholesterol Levels From Childhood to Adulthood and Cardiovascular Disease. PMID: 38607340. Evidence: Observational Onderzoek met zes groepen kinderen uit de VS en Finland, gevolgd tot in de volwassenheid, naar non-HDL-cholesterol en hart- en vaatziekten. Aanhoudend hoog cholesterol vanaf de kindertijd ging samen met meer gebeurtenissen, maar wie als kind hoog zat en als volwassene normaal, had een vergelijkbaar risico als wie nooit hoog zat. bron
  10. Thuisarts (2026b). Ik heb misschien een erfelijk hoog cholesterol (FH). Nederlands Huisartsen Genootschap, laatst gewijzigd 08-07-2026. [Patiëntinformatie, NHG] Patiëntinformatie van de huisartsen over erfelijk hoog cholesterol (FH): waaraan je het kunt herkennen, hoe DNA-onderzoek gaat en wat het betekent voor je familie. Broers, zussen en kinderen hebben elk een kans van 1 op 2 dat ze de gen-fout ook hebben. bron
  11. Parhofer KG, Laufs U. (2023). Lipid Profile and Lipoprotein(a) Testing. PMID: 37403458. Evidence: Observational Overzichtsartikel over het meten van cholesterol, triglyceriden en lipoproteïne(a) om het risico op hart- en vaatziekten in te schatten. De bloedtesten kunnen zonder nuchter te zijn, lipoproteïne(a) hoeft maar één keer bepaald te worden, en het hoofddoel van behandeling is het LDL-cholesterol verlagen. bron
  12. Nordestgaard BG, Langsted A, Mora S et al. (2016). Fasting is not routinely required for determination of a lipid profile: joint consensus statement from the European Atherosclerosis Society and European Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine. European Heart Journal. PMID: 27122601 [Richtlijn] Consensusverklaring van twee Europese verenigingen over de vraag of een vetprofiel in het bloed nuchter bepaald moet worden. De veranderingen na maaltijden zijn klinisch niet relevant, dus wordt routinematig niet-nuchter prikken aanbevolen, met nuchter prikken als de triglyceriden boven 5 mmol/l liggen. bron
  13. Johannesen CDL, Mortensen MB, Nordestgaard BG, et al. (2025). Discordance analyses comparing LDL cholesterol, Non-HDL cholesterol, and apolipoprotein B for cardiovascular risk. PMID: 40073776. Evidence: Observational Overzichtsartikel over analyses waarin LDL-cholesterol, non-HDL-cholesterol en apoB worden vergeleken wanneer ze elkaar tegenspreken. De methoden geven niet altijd dezelfde uitkomst, en bij mensen die cholesterolverlagers gebruiken geven non-HDL-cholesterol en apoB het beste het resterende risico aan. bron
Hoe dit artikel tot stand kwam
  • De bronnen komen uit één kennisbank, waarin elke bevinding aan haar citatie vastzit.
  • Elke bewering draagt een zichtbaar bewijsniveau: meta-analyses wegen zwaarder dan cohortstudies, cohortstudies zwaarder dan dieronderzoek.
  • Elke bron gaat vóór publicatie langs de originele database. Een bron die niet bestaat, haalt de pagina niet.

Celprisma is evidence-based en science-led, niet medisch-gereviewd. De samensteller is geen medische professional. Lees onze werkwijze →

Samengesteld door Ronald de Jong · Redacteur onderzoekssynthese

De informatie in dit artikel is educatief en vormt geen medisch advies. Bespreek bloeduitslagen en risicofactoren altijd met je huisarts of een bevoegd zorgverlener.